8weekly.nl recensie website met recensies over film, muziek, literatuur, theater en beeldende kunst

Ter afsluiting van het seizoen speelt De Nederlandse Opera in samenwerking met het Koninklijk Concertgebouw Orkest Wagner’s Parsifal tijdens het Holland Festival. Een verhaal van een Graalbroederschap die ten onder gaat aan de zonde van hun leider Amfortas, de naar rust hunkerende, vervloekte Kundry die hem verleidde, en Parsifal de ‘reine dwaas’ die hen uit hun medelijden kan verlossen.

Voor aanvang van de opera nemen veel mensen nog een extra kopje koffie: vijf uur Wagner ga je niet zonder voorbereiding aan. Maar de eerste klanken van het Koninklijk Concertgebouw Orkest onder leiding van Iván Fischer voeren het hele Muziektheater direct mee naar een andere dimensie waar tijd en ruimte er niet toe doen. Een dimensie van geloof, hoop en liefde waar het verhaal rondom de held Parsifal zich ontvouwt en die regisseur Pierre Audi en kunstenaar Anish Kapoor geweldig neerzetten.

Eén verhaal, drie werelden
Het verhaal van de Graalbroederschap beslaat drie aktes en wordt onderbroken door twee pauzes. Het is nogal een verhaal om te vertellen en de eerste akte duurt dan ook al twee uur. Na de prelude onthult er zich achter het doek, waarop tot dan toe alleen een grote gapende wond te zien is, een bloedrode rotspartij in een rood licht. Het rood dringt zich zo op dat wanneer Amfortas gehuld in een lendendoek zijn intrede doet in de spotlight het wit ervan een troost is voor de ogen. Omdat er maar weinig grote rollen zijn en het publiek meteen wordt getrakteerd op een van de langste monologen in de operageschiedenis ligt het tempo wel laag. De koorscènes die steeds gebruik maken van de hele ruimte van het podium vormen een mooi contrast, vanwege de prachtige dynamiek en het visuele effect.

Na de pauze is het decor totaal veranderd. In de eerste akte werd nog gebruik gemaakt van een traditioneel decor, nu zien we een voor Kapoor typerende ‘sky mirror’: een enorme holle spiegel. De spiegel vervormt, vergroot en zet de wereld op zijn kop. We zijn beland in het rijk van de slechte Klingsor. Parsifal staat aan de poort waar betoverende bloemenmeisjes hem ontvangen. De scène van deze sirenes is anders dan de rest van de opera. Verleidelijk voor het oor, maar zeker ook voor het oog. De choreografie van het koor vormt een totale eenheid met de muziek en maakt het tot een punt van ware magie. Het staat lijnrecht tegenover de stramme voortschrijding  van de spelers in andere scènes zodat het soms lijkt alsof het podium veel groter had moeten zijn. Dit is het enige punt van kritiek dat bijna (maar niet helemaal) in het niet valt bij het ongelooflijk hoge niveau van de muziek uit de partituur van Wagner en uit de orkestbak. Want ook zonder de akoestiek van het concertgebouw bewaart het KCO zijn typische klank zodat het soms lijkt alsof er vanaf het podium in je oor wordt gefluisterd en alsof je wordt omhelsd door de rijke muziek.

Wagneriaans slot
Na de tweede pauze maakt de ‘sky mirror’ plaats voor een groot scherm met een enorm gat erin. De rest van het podium wordt alleen aangekleed door de belichting. Door het minimale decor zijn de gebaren des te doeltreffender. Als Parsifal aan het eind verlossing brengt aan het leed van koning Amfortas en de broederschap kiest regisseur Audi ervoor om die verlossing in de dood te vinden en iedereen te laten sterven, terwijl Parsifal als enige overeind blijft. Het is een mooie interpretatie die de kritiek die Wagner kreeg (de opera was teveel feel good, vooral voor Nietzsche destijds) misschien een beetje nivelleert.

Als het doek gevallen is groeit het applaus uit tot Wagneriaanse proporties. Voor zover het kan wordt er nog een beetje extra gegeven voor het koor, Christopher Ventris (Parsifal) en Petra Lang die een even hysterische als verleidelijke Kundry neerzette. Hoewel Parsifal de laatste opera van Wagner is, is het goed om hiermee te beginnen voordat je je aan de Ring des Nibelungen waagt. Maar eerlijkheid gebiedt te waarschuwen:  verwacht geen meeslepende, lyrische aria’s, komische nummers of geinige intermezzi, het is een langdradig, statig werk met een tempo dat aan kan voelen als zelfkastijding. Misschien juist een aanrader als je nog niet zo bekend bent met opera; het is namelijk geen opera, het is Wagner! Je kunt het tot 25 juni gratis ervaren in het Oosterpark, maar neem wel een dikke trui mee.