recensie: Giorgio Andreotta Calò en Emanuele Wiltsch Barberio - 08.09.2012 - 21.10.2012

Met vijf gigantische camera obscura's laat Giorgio Andreotta Calò zien hoe de relatie tussen licht en tijdsbepaling is veranderd sinds de industriële revolutie. De installatie vertelt een verhaal over tijd, licht, geluid en geschiedenis. 08.09.2012-21.10.2012 werd bezocht tussen drie uur en half vier.

Veranderde relatie tot tijd
Het verstrijken van tijd en een veranderd tijdsbesef, dat is de kern van deze tentoonstelling. De industriële revolutie heeft ervoor gezorgd dat de relatie tussen tijdsbepaling en daglicht verloren is gegaan. Door de uitvinding van elektriciteit is het niet meer nodig te stoppen met werken als de zon ondergaat. Diezelfde zon en haar licht spelen een hoofdrol in de installatie.

De tentoonstelling begint met geblindeerde deuren. Hierna volgt schemering. Drie opeenvolgende ruimtes worden slechts verlicht door een gaatje in de muur. Op de smetteloze vloer zijn drie projecties te zien van een blauwe wolkenlucht en bomen. De ruimtes worden gevuld door een regelmatig gezoem, maar het is niet het gezoem van projectoren. Het is het geluid dat te horen is in de klokkentoren, versterkt en live uitgezonden. Hierdoor loopt dit analoog aan het licht. Beide zijn vergankelijk, geven met hun ongrijpbaarheid en hun vervliegen de tijd weer. Het beeld is een directe projectie van de bomen en de lucht buiten het gebouw, versterkt door een lens.

De zaal waar het geluid het hardst is laat eveneens de sterkste indruk achter. Niet alleen is in deze zaal het zoemen nagenoeg oorverdovend, ook het beeld blaast de toeschouwer bijna weg. Over de breedte is een stadsgezicht te zien. Op zijn kop uiteraard. Het beeld is haarscherp. Deze zaal wordt gevolgd door duisternis, met wederom een kleine lichtstraal. Ditmaal zonder beeld.

In de laatste zaal zijn twee kleine grijze tafels te zien, eveneens in het schemer. Op de tafels ligt een cardiogram waarop een onregelmatige hartslag is weergegeven. Hoewel de hartslag net als daglicht en geluid nauw verbonden is met het verstrijken van tijd is het verband met de rest van de tentoonstelling onduidelijk. De twee saaie en timide tafeltjes in de zeer nauwe ruimte verhouden zich op geen enkele manier met de imposante, gigantische camera obscura`s en het allesdoordringende geluid van de klokkentoren.

Zonsopgang en zonsondergang
08.09.2012-21.10.2012 verhoudt zich op meerdere manieren tot tijdsbepaling aan de hand van daglicht. Niet alleen wordt het daglicht tentoongesteld, ook de openingstijden zijn erop aangepast. SMART is tijdens de tentoonstelling iedere dag op een ander tijdstip open en dicht, namelijk van zonsopgang tot zonsondergang.

Hoewel de kern van het tentoonstellingsconcept handelt over het veranderen en het verlies van tijdsbesef, is het nauwelijks mogelijk om over het hoofd te zien hoezeer Calòs installatie is ingebed in kunstgeschiedenis en kunsthistorische tradities.

Dit is onder andere zichtbaar in de techniek. De camera obscura is niet alleen een voorloper van de daguerrotype en uiteindelijk het fototoestel. 'De donkere kamer' was ook een hulpmiddel om tekeningen te maken, voor de uitvinding van de gevoelige plaat. Wat deze installatie echter onderscheidt van een foto, film of tekening is de vergankelijkheid van het medium dat is gebruikt. Wat je ziet vergaat in dezelfde seconde.

In dit opzicht is de installatie eveneens te liëren aan het vanitasgenre, dat net als de installatie draait om vluchtigheid en vergankelijkheid.

Het is fascinerend hoe Calò met een oude techniek op zo een poëtische wijze een hedendaags verhaal vertelt. Door het medium en de kunsthistorische connotaties, heeft Calò iets weten te maken dat in alle opzichten is verbonden met tijd. Daarnaast zijn de beelden die worden geprojecteerd niet alleen indrukwekkend, maar bezitten ze ook een onverwachte schoonheid.