Das Experiment wordt in Nederland zonder lidwoord uitgebracht. Wellicht opdat de onoplettende bioscoopganger dan niet doorheeft dat hij een kaartje voor een Duitse film koopt. De distributeur had de moeite niet hoeven doen, want afgezien van de vele ficks en arschlochs heeft deze actiethriller voor het grote publiek niet meer of minder te bieden dan zijn doorsnee Amerikaanse tegenhanger. Behalve dan het fascinerende uitgangspunt: wat gebeurt er als je een groep brave burgers tien dagen in een gevangenis stopt en van de helft ervan bewakers en de andere helft gevangenen maakt.

Begin jaren 70 gebeurde dit echt, maar dan op een universiteit in Amerika met een stel studenten/hippies en onder leiding van een dwaze geleerde, dr. Phil Zimbardo. Het project, later bekend geworden als het Stanford Prison Experiment, liep uit de hand en werd al na zes dagen stopgezet. Er vielen geen gewonden, maar enkele gevangenen draaiden volledig door toen een bewaker hen mentaal begon te terroriseren. Een paar maanden geleden werd het experiment opnieuw uitgevoerd, ditmaal in Engeland en in een soort Big Brother-omgeving. Ook hier deden zich geen echt schokkende zaken voor (de makers voorkwamen dat misschien door er ook er vroegtijdig een einde aan te maken). Maar het leverde wel een intrigerende BBC-soap op over hoe mensen zich in een plotselinge machts- en onmachtspositie gedragen.

Stupide
Uit Duitsland kwam anno 2001 de onvermijdelijke filmvariant, van de hand van Oliver Hirschbiegel en Mario Giordano, die meeschreef aan het scenario dat op zijn (fictieve) boek Black Box is gebaseerd. De heren hielden zich helaas meer bezig met hoe ze een op sensatie, sex en geweld belust publiek moesten vermaken dan met hoe het er echt aan toe zou kunnen gaan. Hirschbiegel (regisseur van krimi's als Tatort en Kommissar Rex) beweert toch een zo geloofwaardig en realistisch mogelijke gang van zaken te hebben willen voorstellen. Wie Das Experiment gezien heeft, zal daarom smakelijk om lachen, want hoewel de film imponerend en levensecht begint, verzandt hij al gauw in stupide, escapistisch en nihilistisch actievermaak. En daar zit iemand die met enige intellectuele verwachtingen naar een potentieel zo interessante film gaat, toch echt niet op te wachten.

Zinloos geweld
Toegegeven, op het niveau van een pulpfilm zijn de acteurs (zelfs de irritante Moritz Bleibtreu uit Lola Rennt) overtuigend, de film is vaak spannend, de regie solide, en de actiescènes zijn snel, heftig en vaardig in elkaar gedraaid. Das Experiment is dan ook een capabele tegenhanger van de Amerikaanse geweldfilm, hoewel hij daarmee helaas evenmin gespeend is van de nodige onlogische verwikkelingen en continuïteitsfoutjes en bovendien een belachelijke pornografische romance. Volgens het bekende stramien gooit Hirschbiegel er op een misselijk hypocriete manier ook maar een bijna-verkrachtingsscène tegenaan voor het mannelijke publiek. Voor de kijker die liever in zijn grijze cellen dan onder de gordel gestimuleerd wil worden is het nogal een teleurstelling. Das Experiment is het filmische equivalent van zinloos geweld. Wie weet wordt er op het witte doek ooit nog eens iets intelligents gedaan met deze onderwerpsstof, voor die tijd komt er ongetwijfeld nog een cententrekkende Amerikaanse remake van dit pretentieuze routinewerkje.