reportage: Retrospectief Brian Yuzna

8WEEKLY.nldoor Paul Caspers

Twee jaar geleden lag een stonede Kevin Spacey in American Beauty in een deuk toen hij vol nostalgie aan de film Re-Animator moest denken. Niet iedereen zal hebben geweten dat Spacey een hommage bracht aan de eerste productie van één van de grootste onbekende namen uit de Amerikaanse horror: Brian Yuzna.

Yuzna maakt alweer meer dan 15 jaar furore met gruwelfilms als Re-Animator (1985), het vervolg Bride of Re-Animator (1990), de zombiefilm Return of the Living Dead 3 (1993), de afgrijselijke tandartshorror The Dentist (1996), wederom het vervolg The Dentist 2 (1998), en de stripverfilming Faust (2000, vorig jaar vertoond op het FFF). Twee van zijn laatste producties (Arachnid en Dagon, 2001) werden in Amsterdam in het hoofdprogramma vertoond.

Fantastic Factory
Yuzna treedt soms als regisseur op, soms als producent, vaak in samenwerking met regisseur Stuart Gordon. Yuzna en Gordon waren in 1989 de mannen achter de Disney-kinderfilm Honey, I Shrunk the Kids. In hetzelfde jaar presenteerde hij bizar genoeg ook zijn regiedebuut Society, een film van een hele andere orde (zie hieronder voor een recensie). Iedereen die wel eens een smerige film ziet, heeft wel eens een gezien waar Yuzna aan meewerkte. Hij was bijvoorbeeld ook betrokken bij de weerzinwekkende insecten-horrorfilm Ticks (1993). Yuzna werkt tegenwoordig in Barcelona voor het prestigieuze Fantastic Factory, waar hij, actiever dan ooit, nog altijd even fantastische en gruwelijke films produceert en regisseert.

Afwezig
Het FFF vertoonde vijf van zijn producties. Helaas kon de uitgenodigde Yuzna zelf niet aanwezig zijn op het festival, maar we moeten ons maar troosten met de gedachte dat hij het te druk had met de eindmontage van het binnenkort te verschijnen Darkness, een veelbelovende thriller van Jaume Balagueró (Los sin Nombre) met Lena Olin en Anna Paquin.

Re-Animator

(USA 1985, Stuart Gordon)

In 1985 waren theaterregisseur Gordon en toneelschrijver Dennis Paoli samen met producent Brian Yuzna verantwoordelijk voor Re-Animator, destijds een behoorlijk vernieuwende film binnen het horrorgenre. Het werd een favoriet bij zowel publiek als critici. Vandaag de dag is dat misschien wat moeilijk te begrijpen, want de film heeft (hoewel hij op maar liefst zes verhalen van H.P. Lovecraft gebaseerd is!) geen verhaal, oogt nogal goedkoop, en de acteurs komen nogal overdreven over. Maar het is nog steeds moeilijk om geen bewondering te voelen voor de manier waarop Gordon en consorten met zoveel plezier alles uit het simpele uitgangspunt halen van een geflipte student die met een groen goedje lijken reanimeert.

Jeffrey Combs, tegenwoordig nog het meest bekend van zijn geweldige dubbelrol in Star Trek: Deep Space 9, is met zijn geconcentreerde maniertjes en dwingende dictie volkomen op zijn plaats als Herbert West, de re-animator. En Yuzna en Gordon gaan maar door, ook daar waar je denkt dat het toch echt niet smeriger en walgelijker kan. Dat de special effects er idioot uitzien doet er niet zo veel meer toe. Deze oefening in wansmaak wordt alleen maar grappiger naarmate hij misselijker wordt, hoewel het moeilijk is om een ongecensureerde kopie van de film te vinden. Dat Yuzna desondanks vond dat het nog wel een stapje verder kon, bewees hij met het vervolg Bride of Re-Animator (1990), en blijkbaar heeft hij er nog steeds geen genoeg van, want deel drie is momenteel in de maak.

Society

(USA 1989, Brian Yuzna)

Wie bij de begintitels van Society ziet dat de "surrealistic makeup effects" van de hand van een zekere Screaming Mad George zijn, is gewaarschuwd. Deze geschifte Japanner heeft de film onder andere voorzien van een scène waarin het lijf van een man geheel door zijn anus heen binnenstebuiten getrokken wordt, en geeft bovendien een nieuwe dimensie aan het woord "butthead"...

Schaamteloos wansmaakfestijn of geniale maatschappijkritiek? Society is in elk geval weinig subtiel, maar wel bijzonder en uiterst vermakelijk. De film is een amalgaam van goedkope gruwelhorror en high schoolfilms van de jaren '80, en voegt daar een stijlvol maar extreem bizar gevoel voor humor aan toe. Een rijkeluiszoon (de van Baywatch bekende Billy Warlock, die eruitziet alsof hij met plezier zichzelf speelt) vermoedt dat er iets niet pluis is met zijn familie en leefomgeving. Wanneer hij erachter komt dat in Beverly Hills een genootschap bestaat dat geregeld incestueuze lichaamsmuterende orgieën pleegt, blijkt dat de high school-satire van het begin een aanloop was voor een lange scène van tamelijk weerzinwekkende en tegelijkertijd hilarische horror. Die ommekeer vindt pas in de tweede helft van de film plaats, maar ook daarvoor verveelt Society geen minuut. Het is allemaal vreselijk gedateerde eighties-camp, van de rondborstige blonde vriendinnetjes, de jeeps, de pumps en idiote kapsels tot en met de over-de-top gruweleffecten, maar dan wel Yuzna-style, met een uniek gevoel voor zwarte humor.

Return of the Living Dead 3

(USA 1993, Brian Yuzna)

De Return of the Living Dead-reeks begon in 1985 als persiflage op de zombiefilms van George A. Romero. Yuzna wijdde zich met Silent Night, Deadly Night 4 (1990) al eerder aan een project dat in principe formulevermaak had moeten worden. En ook hier zette hij het project naar zijn eigen hand, en werd het een onweerstaanbaar over-de-top Yuzna-film, die in 1994 de publieksprijs van het FFF in Amsterdam won.

Inderdaad valt er weer meer dan genoeg te gruwelen, maar deze keer draaft de film te lang door, en is hij bovendien op een vreemde manier behoorlijk akelig en tegelijkertijd dolkomisch. Die combinatie werkt op de een of andere manier niet. Leonard Maltin mag Return of the Living Dead 3 dan in zijn Movie & Video Guide "intelligent, gruesomely imaginative" noemen, maar logica en originaliteit zijn hier toch echt ver te zoeken. Aan de basis van de film ligt een op zich mooie love-story, maar wanneer de zombies maar weer op blijven staan en de splatter-effecten steeds erger worden, maakt die weinig indruk meer en wordt de film ronduit vermoeiend- terwijl hij maar 90 minuten duurt. Wellicht moet je van zombiefilms houden om dit meer te kunnen waarderen. Wel behoorlijk indrukwekkend is de piercing queen Julie, zeker als je weet dat ze gespeeld wordt door Mindy Clark uit de soap Days of Our Lives!

Necronomicon

(USA 1994, Brian Yuzna, Christophe Gans, Kaneko Shusuke)

Jeffrey Combs, een vaste acteur van Yuzna, heeft een uitgesproken voorkeur voor H.P. Lovecraft-verfilmingen: hij speelde er in meer dan vijf. Deze keer mocht hij de fantast zelf spelen, in de scènes die de drie Yuzna-bewerkingen van verhalen van Lovecraft - zogenaamd uit het mysterieuze dodenboek Necronomicon - aaneenrijgen. Het eerste verhaal werd geregisseerd door Christophe Gans (Crying Freeman, Le Pacte des Loups), en maakt een weinig hoopvolle start: het verhaal is ongeïnspireerd en de verfilming spreekt weinig tot de verbeelding. Het tweede verhaal, door de Japanse horrorspecialist Kaneko, is vermakelijker (een soort Roald Dahl-plot), wat subtieler in beeld gebracht, maar is uiteindelijk ook nauwelijks memorabel.

Het laatste deel, net als de omlijstende scènes geregisseerd door Yuzna zelf, is een urbane verbastering van een verhaal over een soort mensverslindende grot. Het is een smerig, behoorlijk akelig werkje waar weinig in te lachen en nog minder aan te bewonderen valt. Wel grappig is de slotstuk van de raamvertelling, waarin Screaming Mad George zijn talenten weer eens tentoon mag spreiden, en waarin Yuzna een cameo heeft als taxichauffeur. Necronomicon was in principe een fascinerend filmproject en heeft zeker goede momenten, maar de uitwerking ervan is in zijn geheel nogal teleurstellend.

Crying Freeman

(CAN/FR 1995, Christophe Gans)

Regisseur Christophe Gans, die in 2001 pas echt zou doorbreken met de Franse kaskraker Le Pacte des Loups (Brotherhood of the Wolf), debuteerde vijf jaar eerder met Crying Freeman, een prestigieuze adaptatie van de populaire manga en anime-reeks uit de jaren '80 over een gehypnotiseerde hitman die bij elke moord een traan laat.

Voormalig martial arts-kampioen, tegenwoordig actieheld Mark Dacascos kan niet echt acteren, maar dat stoort niet zo in deze film. Het is hier namelijk de buitenkant waar het om gaat, en Dacascos heeft de looks en kan een robbertje vechten. Gestroomlijnde actie, mooie plaatjes en een hoop extreem gestileerde vecht- en schietpartijen: Gans kan er wat van, maar jammer genoeg heeft zijn film geen inhoud, is hij behoorlijk rommelig afgewerkt en zit hij zo vol plotgaten en clichés dat het geheel weinig indruk meer maakt. Zonder dat de film zijn kenmerkende gruwelstempel draagt, produceerde Brian Yuzna Crying Freeman en schreef hij ook aan het script mee.
Crying Freeman is op video/DVD verkrijgbaar (Bridge Entertainment).

Klik hier voor een overzicht van het AFFF-verslag.