recensie: 3 Women / Demon Seed

8WEEKLY.nldoor Paul Caspers

Twee nieuwe, welkome uitgaves van Amerikaanse jaren 70-films van belangrijke filmmakers, die niet bepaald klassiekers werden. Begrijpelijk, want de bizarre en seksueel getinte onderwerpstof van beide films is te subversief voor een groot publiek. Toch hebben deze films genoeg in hun mars om drie decennia later nog te fascineren.

3 Women
(Robert Altman, 1977 • Video/Film Express)

3 Women

De inmiddels 80-jarige Robert Altman scoorde in de jaren 90 grote hits met Short Cuts en The Player, en oogstte onlangs nog enig succes met Gosford Park (2001), maar was toen al niet meer wat hij ooit geweest is. Anno 1977 (na het succes van klassiekers als M*A*S*H en Nashville) was Altman één van de belangrijkste Amerikaanse filmmakers, en stond het hem nog vrij om een film precies zo te maken als hij dat wilde. 3 Women is het resultaat van die artistieke vrijheid: het is een surreële film, overduidelijk een persoonlijker project dan al zijn latere films. In 3 Women ontwikkelt een jonge vrouw (Sissy Spacek) een obsessie voor haar nieuwe vrouwelijke collega (Shelley Duvall). Beiden zijn gefascineerd door de bizarre wandschilderingen van een kunstenares (Janice Rule). Dit zijn Altmans drie vrouwen, die echter lang niet altijd een even duidelijke functie hebben in het verhaal. Spaceks rol als het ogenschijnlijk naïeve, maar zwaar gestoorde meisje is een echo van haar eerdere succes als Carrie (1976), maar opnieuw een zeer overtuigende prestatie. Duvall is niet minder imposant als haar arrogante idool. Altman verklaarde altijd dat zijn film volledig het resultaat is van een droom die hij ooit had. Dit verklaart niet alleen de in toenemende mate vreemde verwikkelingen, maar ook de magnifieke visuele stijl: 3 Women is vergeven van spiegels, gespiegelde beelden, troebele scènes en andere ontoegankelijke symboliek. Even open voor interpretatie is het einde, dat na de culminatie van het verhaal een bizar coda vormt.

De dvd toont de film in een eersteklas transfer en bevat als enige extra een aantal trailers en stills. De Amerikaanse Criterion-versie is voorzien van Altmans audiocommentaar.

Demon Seed
(Donald Cammell, 1978 • Warner)

Demon Seed

Bijna tien jaar duurde het voordat het brein achter de cultklassieker Performance (1968/1970) zijn tweede film mocht regisseren. De briljante, van oorsprong Schotse regisseur Cammell had een groot filmkunstenaar moeten worden, maar zijn projecten liepen om allerlei redenen stuk, zodat hij het anno 1978 moest doen met een weinig prestigieuze studioklus. Er werd hem een adaptatie van een pulproman van Dean Koontz aangeboden; over de supermachine Proteus die een eigen leven gaat leiden en een huisvrouw (Julie Christie) aan zijn wil onderwerpt. Cammell deed wat hij kon met dit dubieuze materiaal: hij nam de materie serieus en maakte er met voyeuristisch genoegen een onbehaaglijk spannende thriller van. Als je het uitgangspunt voor lief neemt is Demon Seed een intrigerende film, die met kop en schouder boven soortgelijke science fiction-pulp uit zijn tijd uitsteekt. En toch waren de recensies destijds waren genadeloos. De hi-tech-beelden zijn inmiddels duidelijk gedateerd, maar de strakke Panavision-opnames van Cammell en zijn vaste editor Frank Mazzola blijven dankzij de smetteloze transfer van deze dvd-uitgave intact. Het zou tien jaar duren voordat Cammell weer een film maakte: White of the Eye wacht nog altijd op een dvd-uitgave. Net als Performance trouwens.

Bevat afgezien van een tv-trailer geen extra's.