8. De Gids

De komende maanden kun je bij 8WEEKLY een serie artikelen verwachten waarin een dwarsdoorsnede wordt gegeven van het aanbod aan Nederlandstalige tijdschriften over literatuur. Vandaag nummer acht: De Gids.

Vrijwel elke literaire beweging heeft zijn eigen tijdschrift: De Nieuwe Gids van Willem Kloos c.s. was het medium voor de Tachtigers, Podium was datzelfde voor de Vijftigers en Gard Sivik was het lijfblad van de Zestigers. In de stormen des tijds komen ze op en gaan ze onvermijdelijk weer te gronde, maar De Gids uit 1837 bestaat nog steeds en is met afstand het oudste literaire tijdschrift van ons land.

Potgieter

E.J. Potgieter (1808 – 1875)

De Gids werd opgericht door de schrijver en dichter Potgieter – ook bekend vanwege zijn beroemde gedicht Holland - uit onvrede met de bestaande literaire kritiek. Het tijdschrift kreeg al snel een leidende rol (de pretentieuze titel deed ook niets anders vermoeden) binnen het cultureel-maatschappelijke leven van zijn tijd. Vanwege de moraliserende en belerende toon en het beroep op de 'Gouden Zeventiende Eeuw', naar welke glorietijd het zijn tijdgenoten terug wilde 'gidsen', kreeg het tijdschrift ook wel de bijnaam 'De blauwe beul' (verwijzend naar blauwe omslag).

Tijdens haar hele bestaan golft De Gids heen en weer tussen een nadruk op literaire en sociaal-politieke onderwerpen, waardoor het in de loop der jaren is uitgegroeid tot een hybride tijdschrift waarin alles ter sprake lijkt te kunnen komen. De gidsende rol is het tijdschrift inmiddels kwijt, wat resteert is een interessant blad dat voor een belangrijk deel is gevuld met essay's over de meest uiteenlopende thema's. De erg brede benadering lijkt zowel het sterke punt als de achilleshiel van De Gids.

Mission-statement
Het afgelopen jaar wisselde De Gids van uitgever en verliet het na veertig jaar Meulenhoff (net zoals vele schrijvers, waarbij de uitgever enigszins in diskrediet is geraakt) om nu te worden uitgegeven door Balans. Hoogtepunten van de afgelopen jaargang waren de thema-nummers die een paar maal per jaar verschijnen. Afgelopen jaar waren dat 'De Bom' (ofwel de atoombom), 'Bèta's onder letterheren' (over publicaties in De Gids over bèta-onderwerpen), de historicus Johan Huizinga en de schrijver Willem Frederik Hermans. De multi-disciplinariteit komt in de themanummers ook het best tot zijn recht. Zo werd het dubbelnummer november/december van de jaargang 2005 gewijd aan de schrijver Willem Frederik Hermans (vanwege het verschijnen van zijn Verzameld Werk): historici, neerlandici, schrijvers, filosofen en natuurwetenschappers ontrafelden de vele kanten van de omstreden schrijver, uiteenlopend van zijn haat-liefde verhoudingen met de literatoren Morriën en Vestdijk, zijn kijk op wetenschap, tot de autobiografische aspecten van zijn werk. Zelfs voor de gemiddelde Hermans-kenner is het, dankzij de verschillende invalshoeken, een buitengewoon boeiend nummer.

De uitzonderlijke breedheid komt ook in de verschillende rubrieken aan het licht. Het zevende zintuig, bijvoorbeeld, is een prachtige rubriek die openstaat 'voor persoonlijke beschouwingen over thema's, verschijnselen en figuren uit de wereld van de uitvoerende en beeldende kunst'. Hier treffen we dan artikelen aan over de weblog als expressievorm (Ernst Altena), over de architectuur van Rem Koolhaas (Ron Kaal), maar ook over 'gekwetste intimiteit' van de muziek van Dusty Springfield. (Bart Meuleman). Deze verscheidenheid, nog eens aangevuld met verhalen en poëzie, brengt de lezer soms een beetje aan het duizelen.

Kopij-beleid
Het niveau van de bijdragen valt wel eens tegen, zoals Oek de Jong laat zien in zijn tamelijk narcistische essay waarin hij de muzikaliteit van zijn eigen roman Hokwerda's kind analyseert. De Jong blijkt zichzelf als een componist te beschouwen: "Een schrijver die schrijft is te vergelijken met een musicus die speelt, een improviserend musicus welteverstaan." Alsof de dagen van de romantische inspiratie niet al lang geteld zijn, verhaalt De Jong vervolgens over hoe hij zijn, uit de muziek van Chopin, Coltrane, Beethoven en Mozart gestolde, proza tot symfonische hoogte heeft doen stijgen in zijn laatste boek.

Ook de poëzie-bijdragen zijn van wisselend niveau: Sybren Polet en Hans Verhagen hebben hun sporen op dit gebied wel verdiend, maar wat de gedichten van de Leidse historicus en Gids-redacteur Willem Otterspeer in de terugkerende rubriek Fotogedicht hier doen?

De Gids is een tijdschrift dat we, mede vanwege haar lange traditie, moeten koesteren. Op sommige momenten begint het gebrek aan een duidelijk mission-statement het blad echter op te breken. Met "De Gids besteedt aandacht aan literatuur, filosofie, sociologie, beeldende kunst, politiek, wetenschap, geschiedenis, kortom aan alles wat interessant is, mits er goed over geschreven wordt", zoals de website vermeldt, kun je immers alle kanten op.

De Gids
- Losse nummers: € 7,75
- Abonnement: € 57,50 (Docenten en studenten € 46,50)
- Uitgever: Balans
De Gids verschijnt 12 maal per jaar, en is verkrijgbaar in de betere boekhandel of te bestellen via een e-mail naar degidsj@wpguitgevers.nl.

Zie ook in deze reeks: 1. Het Trage Vuur, 2. Passionate Magazine, 3. Tzum, 4. De Revisor, 5. Armada, 6. Bunker Hill, 7. Raster, 9. Hollands maandblad, 10. Hard gras, 11. Parmentier, 12. Deus ex Machina, 13. Het liegend konijn, 14. Lava en 15. Yang.