recensie: Apocalyptische manga van Tokyopop

Het is een fraai staaltje ironie dat de allergrootste leverancier van prototypische, pulpachtige manga nu juist een aantal van de meest aparte titels die het medium te bieden heeft op de markt brengt. In Dead End en Blame! geen grote ogen en puberromantiek: Tokyopop geeft deze dagen enkele hardgekookte, wrede en verbazingwekkend stijlvolle Japanse comics uit, die bijna allemaal apocalyptisch van aard zijn.

De jonge auteur Shohei Manabe heeft een Lynchiaanse fascinatie voor gewone mensen die in een zwart gat belanden. Hun dagelijkse sleur wordt doorbroken en maakt plaats voor de meest bizarre, vaak surrealistische voorvallen. In zijn debuut Smuggler is het een mislukte acteur die zich in onderwereldkringen waagt, in Dead End een industriële arbeider wiens leven binnenstebuiten wordt gekeerd. Maar met zijn andere been staat Manabe steevast in de wereld van gewelddadige pulpcomics. Het begin van Smuggler is een al te duidelijke echo van Hideo Yamamoto's nog altijd niet vertaalde Ichi the Killer: ook daarin ruimt een bont gezelschap immigranten en verschoppelingen het slachtafval van een yakuza-huurmoordenaar op. En hoewel Manabe gaandeweg een melancholieke toon ontwikkelt, existentiële vragen stelt en zodoende een fraai drama aflevert, houdt hij iets te zeer vast aan plichtmatig, jongensachtig ultra-geweld om zijn verhaal goed draaiende te houden. Veel erger echter is zijn gebrekkige tekentalent: sommige panelen zijn zo slordig getekend dat het stoort.

Gangsters
Maar Manabe heeft wel een bijzondere stijl, die in de verste verte niet lijkt op de uniforme comics die uitgever Tokyopop aan de lopende band produceert. Hij laat zich waarschijnlijk meer inspireren door gruizige Europese comics, wat zijn tekenkunst een prettig scherp randje meegeeft - net zoals bij Taiyo Matsumoto (Black & White), waar hij ook vaak aan herinnert. Manabes vierdelige Dead End is in alle opzichten een vooruitgang op Smuggler: de tekeningen zijn beter afgewerkt, hoewel zijn niet kloppende verhoudingen en slordigheden nog evenzeer aanwezig zijn. Wellicht is het gewoon zijn stijl, die deze keer in dienst staat van een langer en fascinerender verhaal over een jongeman die zijn bestaan vernietigd ziet, zijn geheugen verliest en de strijd aangaat met criminelen en bovenmenselijke vijanden. De reeks is apocalyptisch van toon, en bevat ondanks een sterke Matrix-echo toch genoeg eigen psychologie om serieus genomen te worden. Toch kiest Manabe weer voor een erg hoge dosis geweld, en spreken zijn karakters (althans in vertaling) als zwarte gangsters in een urban-film. Of je Manabe nu beschouwt als een intelligente auteur die concessies doet aan een sensatiebelust jongenspubliek, of juist als een pulpschrijver met pretenties, Dead End is een bijzondere serie die een verademing is tussen de markt verzadigende massamanga.

Cyborgs
Even eigenaardig is een nog veel duisterder werk van een andere jonge auteur: Tsutomu Nihei's tiendelige Blame!, waarvan onlangs de eerste twee delen verschenen. De reeks speelt zich uitsluitend af in ondergrondse gewelven, "misschien op aarde, misschien in de toekomst". Nihei gebruikt deze setting voor een mysterieus sciencefiction-verhaal over een man die zich een weg baant door dit labyrinth van staal en beton, en allerhande cyborgs en ander gespuis moet afweren. Het zou kunnen dat Nihei iets humanistisch in petto heeft, maar vooralsnog is de wereld van Blame! één grote, kille ellende waarin warmte ver te zoeken is; de serie bevat nauwelijks tekst, en hoofdpersoon Killy lijkt al even weinig menselijk als zijn tegenstanders. Dit komt ook door Nihei's onvermogen de paar mensen die de gewelven bewonen realistisch te tekenen, zodat ze er bijna even bizar uitzien als de cyborgs, monsters en klonen. Het meest geslaagd is de omgeving: die is een soort anti-organische versie van de schilderijen van H.R. Giger. Het resultaat is werkelijk angstaanjagend, het aardedonkere, eindeloze labyrinth is vaak prachtig getekend. Nihei is van huis uit architect, wat zijn tekenstijl een overduidelijke meerwaarde geeft: zijn magnifieke perspectieven op de duistere tunnels zijn in comics ongekend.

Een laatste aanrader: Tokyopop heeft onlangs ook het eerste van de tien delen uitgebracht van de, alweer, apocalyptische suspensereeks Dragon Head. Laat je niet misleiden door de titel: dit is een eersteklas, verslavende thriller over een paar kinderen die na het ontsporen van een sneltrein in een tunnel vastzitten en de ondergang van de wereld vermoeden. Minetaro Mochizoku's tekenstijl is bijzonder (de kinderen krijgen elk een paar vreemde fysieke trekken mee) en hij hanteert een ijzersterke psychologische basis om een haast ondraaglijke spanning op te voeren. In Dragon Head geen clichés, geen plichtmatig geweld, wel uitstekende tekeningen en een intelligent verhaal.

Shohei Manabe:
Smuggler • Uitgever: Tokyopop • Prijs: $9.99 • 248 bladzijden • ISBN: 1595321500
Dead End 1 • Uitgever: Tokyopop • Prijs: $9.99 • 224 bladzijden • ISBN: 1-59532-161-6
Dead End 2 • Uitgever: Tokyopop • Prijs: $9.99 • 232 bladzijden • ISBN: 1-59532-162-4
Dead End 3 • Uitgever: Tokyopop • Prijs: $9.99 • 216 bladzijden • ISBN: 1-59532-163-2
Dead End 4 • Uitgever: Tokyopop • Prijs: $9.99 • 192 bladzijden • ISBN: 1-59532-164-0 (verschijnt in mei)

Tsutomi Nihei:
Blame! 1 • Uitgever: Tokyopop • Prijs: $9.99 • 256 bladzijden • ISBN: 1-59532-834-3
Blame! 2 • Uitgever: Tokyopop • Prijs: $9.99 • 224 bladzijden • ISBN: 1-59532-835-1

Minetaro Mochizok:
Dragon Head 1 • Uitgever: Tokyopop • Prijs: $9.99 • 232 bladzijden • ISBN: 1-59532-914-5