8weekly.nl recensie website met recensies over film, muziek, literatuur, theater en beeldende kunst

8WEEKLY.nldoor Paul Caspers

De achtergrond van recente Mexicaanse kaskrakers, een studie naar het nationale in de Chinese film, het beeld van indianen in de western, een fotoboek van klassiekers van een halve eeuw geleden en de legendarische westerns van John Ford: een overzicht van recent verschenen filmboeken.

Scène uit Amores Perros

De titel The Faber Book of Mexican Cinema is nogal misleidend: dit boek gaat in de eerste plaats over de Mexicaanse cinemasuccessen van de laatste jaren - Amores Perros, Y tu mama también en El espinazo del diablo / The Devil's Backbone - en de acteurs en regisseurs van die films, en geeft niet zozeer een algemeen beeld van de Mexicaanse cinema. Het boek is gestructureerd aan de hand van de films, en auteur Wood laat de betrokken mensen via interviewfragmenten zelf hun verhaal doen, daarbij in korte paragrafen zelf de context aangevend. Deze keuze zorgt voor een zeer subjectieve benadering van de Mexicaanse filmindustrie en de totstandkoming en het succes van de films. Toch heerst er een zekere consensus onder de sprekers: de Mexicaanse cinema verkeert in een constante staat van onzekerheid, voornamelijk door de onberekenbare landelijke politiek. The Faber Book of Mexican Cinema is een nauwelijks objectieve en in geen geval definitieve studie van de Mexicaanse film, maar is aan de andere kant een vlot leesbaar en zeer interessant boek - vooral voor wie meer wil weten over genoemde films en filmmakers, hoewel Wood deze hier en daar te veel in detail laat treden over hun eigen leven, over de filmopnames, artistieke keuzes en over nauwelijks relevante meninkjes.

Pittig
China on Screen is zwaardere kost: hierin wordt onderzocht wat nationaliteit betekent in de cinema van de verschillende staten van China (China, Taiwan en Hong Kong), aan de hand van bijvoorbeeld de rol van het keizerrijk/de republiek China in het narratief. Ook wordt nagegaan in welke mate de traditionele Confuciaanse wetten filmkarakters regeren, en welke filmstijlen (traditioneel opera-achtig of modern 'realistisch') de films kenmerken. Interessante vragen, maar hierin steekt uiteraard het gevaar dat academische theorie voorbijgaat aan de doodeenvoudige drijfveren van commerciële cinema, en de auteurs gaan dan ook vaak de mist in. Is het echt geloofwaardig dat de vaderfiguren uit de caprioolfilms van Jackie Chan een Hongkongse identiteitsvraag ten opzichte van China representeren? Of dat je in John Woo's The Killer (volgens Woo altijd bedoeld als pure Scorsese/Melville-hommage) diezelfde crisis kunt lezen? Het boek is vooral interessant omdat de hele Chineestalige filmgeschiedenis onder de loep genomen wordt - van de operafilms uit de jaren '30 via de actiefilms van de jaren '80 tot de historische heldenromantiek van Hero. Zeer handig is de toevoeging van een appendix met een tijdslijn die de ontwikkelingen in de cinema in een algemeen-historische context plaatst.

Injuns!
Er is een behoorlijk aantal boeken verschenen over indianen in Amerikaanse films, maar Edward Buscombes 'Injuns!' biedt veel nieuws, want anders dan in zoveel andere boeken en artikelen wordt er niet in geklaagd hoe onjuist en oneerlijk indianen vrijwel altijd in films gebruikt worden. De - in zijn ogen - onjuiste portrettering van de indianen gebruikt Buscombe als uitgangspunt voor een aantal heldere en interessante discussies: hij plaatst de afbeelding van indianen in een bredere context door aan te geven hoe indianen afgebeeld werden in de kunst en literatuur van vóór de eerste westerns, hoe de wetten en eisen van filmgenres de films beïnvloeden, en beargumenteert overtuigend hoe weinig 'goedbedoelende' indianenfilms (Dances with Wolves bijvoorbeeld) verschillen van de 'foute' westerns. Bovendien geeft hij een historisch overzicht van blanke acteurs in indianenrollen, en ziet hij kans in te gaan op het corpus van Europese westerns. De geringe omvang van het boek (het is in envelopformaat) zorgt er helaas voor dat die extra thema's niet uitgediept worden, en dat een duidelijke inhoudelijke structuur ontbreekt. Het boek is verder prettig leesbaar: de auteur gebruikt zijn eigen ervaringen vaak als opstapje naar onderzoek en discussie, en het vereist geen buitengewone kennis van indiaanse culturen of van de films die besproken worden. Bovendien bezit de auteur een heldere blik en gaat hij niet voorbij aan de realiteit van het grote publiek en de commerciële vereisten bij het maken van films.

Niets nieuws

Scène uit Peeping Tom

Taschen heeft zijn lijvige reeks koffietafelboeken uitgebreid met Films van de jaren 50 en John Ford, en deze titels bieden meer van hetzelfde: uitmuntend fotomateriaal (vooral John Ford is voorzien van glasheldere scènefoto's en schitterende setfoto's). Al in de inleiding van het Ford-boek neigt auteur Eyman naar verafgoding (Ford is "de Amerikaanse Homerus"), maar zijn expertise bepaalt verder grotendeels de toon van het boek , die informatief en licht kritisch is. De totstandkoming van de films krijgt de meeste aandacht, waarbij de kwaliteiten en de ontvangst bij publiek en critici een tweede plaats innemen, en Fords biografie een derde.

In Films van de jaren 50 wordt het decennium van de eerste CinemaScope-spektakelfilms, de jeugdrebellenfilms en Elvis, maar ook van de eerste grote Europese kunstfilms van Antonioni, Bergman, Fellini en Truffaut in een fraaie selectie belicht. Je kunt je vraagtekens bij de keuzes hebben: de nadruk ligt duidelijk op Hollywood, terwijl Lady en de Vagebond, een van de grootste publiekssuccessen, ontbreekt; Kurosawa krijgt maar één ingang, Billy Wilder maar liefst vier. Daarnaast is er plek voor destijds verguisde, maar inmiddels op waarde geschatte films (Peeping Tom) en pulp die haaks staat op de gecanoniseerde klassiekers (The Incredible Shrinking Man, The Thing From Another World). Het team van auteurs toont net als in de andere delen een enthousiaste voorliefde voor de films, de regisseurs en sterren, maar geeft ook een steevast heldere en informatieve blik op de klassiekers. De inhoud mag dan uitstekend zijn, het boek dreigt (net als Films van de jaren '80) uit elkaar te vallen omdat de inbinding het volume van de pagina's niet kan houden. Ook de mindere kwaliteit van de stills is een smetje op dit verder degelijke deel.

Jason Wood • The Faber Book of Mexican Cinema • Uitgever: Faber & Faber • Prijs: € 27.20 • 192 bladzijden • ISBN: 057121732X

Chris Berry & Mary Farquhar • China on Screen • Uitgever: Columbia University Press • Prijs: $ 26.00 (paperback) • 336 bladzijden • ISBN: 0231137079

Edward Buscombe • 'Injuns!': Native Americans in the Movies • Uitgever: Reaktion Books • Prijs: ca. € 15 • 224 bladzijden • ISBN: 1861892799

Scott Eyman, Paul Duncan (red.) • John Ford. The Complete Films • Uitgever: Taschen • Prijs: € 14,99 • 192 bladzijden • ISBN: 3-8228-3093-3

Jürgen Müller (red.) • Films van de jaren 50 • Uitgever: Taschen • Prijs: € 29,99 • 576 bladzijden • ISBN: 3-8228-4842-5