reportage: Deel 4

Het festival is voorbij, maar onze verslaggeving nog niet. Vandaag recensies van een uitbundige musical uit Singapore, een door de gebroeders Dardenne geïnspireerd mysterie, de nieuwe Wes Anderson, komische maatschappijkritiek uit Brazilïe, magnifieke melancholieke humor uit Taiwan, een Duitse surreële parabel, criminele humor in Sarajevo, een gekunsteld moorddrama uit België, een fraai Zweeds coming-of-age-drama, en een curiositeit uit 1974.

DEEL 1 | DEEL 2 | DEEL 3 | DEEL 4 | DEEL 5: Shorts | DEEL 6 | DEEL 7

Inhoud: 881 | El asaltante | The Darjeeling Limited | End of the Line | Help Me Eros | Das Herz ist ein dunkler Wald | It's Hard to Be Nice | The King of Ping Pong | De match | Phase IV

Overdadig spektakel
881 – Sturm und Drang
Royston Tan • Singapore/Japan, 2007

Roystan Tans 881 begint als een absurde vrolijke musical over twee vriendinnen die ervan dromen grote Getai-sterren (een vorm van traditionele zang en dans) te worden en eindigt in een dramatisch verhaal over ziekte en verlies. Het is een film met twee gezichten; het is een komedie maar ook een melodrama, traditioneel en tegelijkertijd ook modern. Tans film is een film met alles in het kwadraat: kleurrijke kostuums, excentrieke personages, musicalelementen en stripachtige gevechtsscènes. En als je zoiets doet, dan moet je het goed doen en vooral geen gas terugnemen. Iets dat Tan in deze filmische kermis zeker gedaan heeft. Wat vooral bijzonder knap is, is de manier waarop de filmmaker in deze overtrokken muzikale achtbaan toch de juiste emoties weet te raken. Van het ene op het andere moment verandert een lach in een traan die uitmondt in een onophoudelijke huilbui. Bij Tan is alles overdadig en daar moet je van houden. Het is een film die je over je heen moet laten komen en niet te serieus moet nemen. En als je dat doet, word je overdonderd en ontroerd. (Judith Meinetten)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR

Dardenniaanse overvaller
El asaltante - Sturm und Drang
Pablo Fendrik • Argentinië, 2007

Een keurige vijftiger (een sterke rol van Arturo Goetz, die in elk shot te zien is) heeft een afspraak op een school om over een betaling te praten. Deze ogenschijnlijk onschuldige financiële handeling verandert totaal als die vriendelijke man met dat onberispelijke uiterlijk opeens een pistool tevoorschijn haalt. Dit is een overval! Hij komt er nog mee weg ook, en het is slechts een begin van een reeks overvallen die hij op andere scholen gaat plegen. Als kijker wordt je lang in het ongewisse gelaten. Wie is deze man? Waarom pleegt hij overvallen? Waarom op scholen? En waarom stort hij het geld bij de bank?

Het centraal stellen van één persoon wiens handelingen lange tijd in raadselen gehuld zijn, de snippers informatie die spaarzaam aan de kijker worden gegeven, de weinige dialogen, maar vooral het camerawerk (waarbij we de meeste tijd ongelofelijk dicht op de huid van de hoofdrolspeler zitten) doen erg sterk aan het werk van de Belgische gebroeders Dardenne (Rosetta, Le Fils, L'Enfant) denken. Het maakt van El asaltante een fascinerende kijkervaring. Dat regisseur Pablo Fendrik (voormalig assistent van Alejandro Agresti) er voor koos om het 'waarom' uiteindelijk niet op een presenteerblaadje te geven en daarmee veel toeschouwers in verwarring achterlaat, doet weinig afbreuk aan dit sterke debuut. (Marcel Westhoff)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR

Hilarische, en ontroerende neuroses
The Darjeeling Limited – Sturm und Drang
Wes Anderson • VS 2007

In de nieuwe film van de bijzonder stijlvaste Wes Anderson reizen drie broers, die elkaar sinds de begrafenis van hun vader niet meer hadden gezien, met de trein waarnaar de film vernoemd is door India. Eén van de drie heeft de andere twee uitgenodigd om met hem deze spirituele trip te maken teneinde de banden aan te halen en met hun gedeelde verleden in het reine te komen. Dat gaat natuurlijk niet zonder slag of stoot; op zijn bekende, weergaloze manier laat Anderson de knellende familiebanden hun werk doen. Na het ietwat tè ongestructureerde The Life Aquatic with Steve Zissou heeft Anderson met The Darjeeling Limited zijn oude vorm weer hervonden. In de bekende hyperrealistische stijl die hij ook in Rushmore en The Royal Tenenbaums hanteerde registreert hij het doen en laten van de broers, die net als alle Anderson-personages net zo veel met hun eigen neuroses worstelen als met de externe obstakels die voor hun voeten worden geworpen.

Dat al die karaktertrekken allemaal duidelijk naar een minder-dan-optimale kindertijd te herleiden zijn hoort bij een Anderson-film. Dat levert voor sommigen wellicht een te geconstrueerd geheel op, maar die uitvergrote focus op familie siert The Darjeeling Limited bij uitstek: Adrian Brody, Owen Wilson en Jason Schwartzmann zetten volstrekt overtuigende broers neer, en gecombineerd met het uitmuntende script leidt het tot een hilarische, ontroerende en vooral heel fijne film. (Marijn Lems)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR

Geld, geld, geld
End of the Line – Time & Tide
Gustavo Steinberg • Brazilië, 2008

Hoe je het ook wendt of keert, de wereld draait uiteindelijk om geld en macht. Dit cliché is het uitgangspunt van Gustavo Steinbergs vermakelijke maatschappijkritische filmdebuut. In Brazilië - het land van loterijen en een onoverbrugbare kloof tussen arm en rijk – is geld de factor die levens verbindt en mensen constant bezighoudt. Niets is heilig en alles is winstbejag, zelfs de regendans van een inheemse indianenstam heeft meer met bankbiljetten te maken dan met oerkrachten. Een idealistische verslaggever wil Charles Ponzi, de man achter de piramidespellen, aanpakken. Maar als ook hij overstag gaat voor het grote geld, lijkt er helemaal geen einde aan te komen. Iedereen heeft zijn prijs.

Geld is in End of the Line de rode draad die zeven verhaallijnen aan elkaar knoopt. Het gegeven van de film is simpel, maar door oog voor detail en een goed bedachte uitwerking van de verschillende lijnen zit het verhaal sterk in elkaar. De problematiek is serieus maar de toon is hilarisch. Lichtelijk sarcastisch en met veel humor wordt deze menselijke eigenschap te kijk gezet: rijken stelen van armen en huilende baby's worden door geld over het hoofd gezien. Steinberg heeft met zijn debuut een humoristische aanklacht gemaakt tegen mens en maatschappij en biedt een welkome portie perspectief. (Judith Meinetten)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR

Eindeloze hunkering
Help Me Eros - Sturm und Drang
Kang-sheng Lee • Taiwan, 2007

Jie (gespeeld door de regisseur) heeft zijn fortuin op de effectenbeurs verloren, en verschanst zich in een luxueus appartement, waar hij zich te buiten gaat aan thuisgekweekte wiet. Ondertussen leert hij een meisje kennen dat langs zijn straat stimulerende pinangnoten verkoopt, en probeert hij contact te zoeken met de dame van de hulplijn die hij in vertwijfeling voortdurend belt. Het meisje raakt in de ban van zijn voortdurende honger naar wiet en seks, en de dame blijkt een corpulente eetverslaafde te zijn.

Dit droogkomisch vertelde verhaal over een stille, eindeloze hunkering naar communicatie, gezelschap en liefde is op zich al innemend, vooral omdat er een licht zwartgallige ondertoon in zit. Maar Lee, art director Ming-liang Tsai en diens vaste cameraman Pen-jung Liao hebben het hoogst opmerkelijk verfilmd, met fantastische locaties en decors (het even luxueuze als kille appartement, de seksclubachtige notenbar), en met onophoudelijk inventief camerawerk, zonder in stilistische excessen te vervallen. De fantastische, door wietconsumptie ingegeven seksfantasieën van Jie zijn het meest vindingrijk gefilmd. Tenslotte geeft een aantal indringende songs van de Taiwanese zangeres Panai een aantal scènes, inclusief het schitterende einde, nog eens een sterk melancholieke lading. Simpelweg magnifiek. (Paul Caspers)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR

Moedige parabel
Das Herz ist ein dunkler Wald – Time & Tide
Nicolette Krebitz • Duitsland 2007

Wat gebeurt er met je als je ontdekt dat het leven dat je denkt te leiden een illusie is? Als je eigen unieke identiteit voor je partner inwisselbaar blijkt? Als het geluk dat je met hem denkt te delen en het gezin dat jullie vormen voor hem niet genoeg is? In Das Herz ist ein dunkler Wald onderzoekt Nicolette Krebitz de scheuren die onder het dagelijks middenklassegeluk verborgen zitten. Als Marie er achterkomt dat Thomas een dubbelleven blijkt te leiden stort ze in eerste instantie ineen. Maar al snel weet ze zich te herpakken en ze start een zoektocht naar het 'waarom'. Die leidt haar naar een kasteel waar Thomas op een gemaskerd bal een optreden verzorgt (hij is muzikant), en waar ze de mensen ontmoet die een rol vervullen in diens tweede leven. De sfeer van de vertelling krijgt met het bal, en de scènes en lokaties daaromheen, een surrealistisch karakter. Via vervreemdende camerabewegingen, ronddolende personages en flarden van dialogen raakt Marie steeds meer verstrikt in haar gedachten, en al snel is niet meer duidelijk waar de realiteit ophoudt en de fantasie begint. De gevoelswereld van Marie wordt daarnaast geïllustreerd met scènes waarin we het stel zien aan het begin van hun relatie. Tegen een zwart doek en op een leeg toneel vechten ze de oeroude strijd tussen de seksen uit, in een serie theatrale maar indrukwekkende dialogen. De parallellen met Stanley Kubricks Eyes Wide Shut zijn duidelijk, en ook hier dringt zich de vraag op of het om een meesterwerk gaat of om een pretentieuze parabel over seks en macht. Als Marie de volgende ochtend als een moderne Medea naar haar kinderen terugkeert, is haar oplossing een logische afsluiting. Een hoogdravende maar moedige film, die veel van de kijker vraagt maar er ook veel voor teruggeeft. (Erik Kersten)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR

Ontsnappen is lastig
It's Hard to Be Nice – Time & Tide
Srdjan Vuletic • Bosnië en Herzegovina/Duitsland/Groot-Brittannië/Servië/Montenegro/Slovenië 2007

"Just when I thought I was out, they pull me back in." Deze jaren negentig-quote van Michael Corleone gaat ook op voor Fado. Naast zijn baan als taxichauffeur in Sarajevo klust hij bij in het lokale criminele circuit. Na een mislukte klus is zijn vrouw er zat van en vertrekt samen met hun zoontje. In een uiterste poging haar terug te winnen, probeert Fado zijn criminele leventje achter zich te laten. Dit blijkt moeilijker dan gedacht en gaat, vanzelfsprekend, gepaard met de nodige tegenslagen.

Regisseur Srdjan Vuletic maakte eerder Summer in the Golden Valley, waarmee hij in 2004 naast diverse Europese filmprijzen ook een Tiger Award in de wacht wist te slepen. Ook It's Hard to Be Nice heeft al de nodige positieve promotie op zak: het is de Bosnische inzending voor de Oscars. Opnieuw is Sarajevo de locatie voor de film en opnieuw speelt de kleine criminaliteit een belangrijke rol. Toch is It's Hard to Be Nice geen herhaling van zetten. De sfeer is luchtiger, humoristischer en hoofdpersoon Fado is bijzonder aandoenlijk. Zijn naïeve doorzettingsvermogen, gecombineerd met het verwachte feel-good-einde, zorgen dat je met een glimlach de bioscoop verlaat. (Harrie de Vries)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR

De psychologie van de verdachte
De match - Time & Tide
Kees Hin • Nederland, 2008

Wat gaat er in je om als je verdacht wordt van een gruwelijke moord? Wat voor twijfels komen er bij je boven? Hoe kijk je tegen je medeverdachten aan? In zijn documentaire De match onderzoekt Kees Hin minutieus de psychologie van de verdachte. Dit doet hij door een aantal verdachten van een gruwelijke moord op een tachtigjarige weduwe uitgebreid aan het woord te laten. Deze moord vond plaats in een klein dorpje in Zeeland waar vrijwel iedereen elkaar kende. Ze werd opgelost via een grootschalig DNA-onderzoek dat de rode draad vormt in de film. De match bestaat voor het grootste deel uit de persoonlijke verhalen van de voormalige verdachten. De film is daarbij zo gemonteerd dat het langzaam toewerkt naar het moment waarop het DNA onderzoek onthult wie de dader is. Al komen we over die dader verder niet veel te weten.

Kees Hin lijkt helaas weinig vertrouwen te hebben in de relevantie van zijn onderwerp. Hij probeert zijn film op geforceerde wijze in een universeler kader te plaatsen door het schilderij De schreeuw van Edvard Munch te gebruiken als een metafoor voor de gruwel die er heeft plaatsgevonden. Dit heeft een gekunsteld en mystificerend effect, en bovendien heeft de film deze metafoor helemaal niet nodig. Echt gênant wordt het als aan de voormalige verdachten wordt gevraagd deze schreeuw zelf uit te beelden, het enige moment waarop je het gevoel hebt dat hen iets wordt opgedrongen door de makers van de film. Tussen de gesprekken door zijn verdere nog enkele split-screens gemonteerd waarmee wordt uitgebeeld dat het dorp een diepe tweestrijd heeft doorgemaakt en nooit meer hetzelfde zal zijn. Via dit soort pseudo-diepzinnige middelen wordt er gezocht naar een metaforische uitbeelding van een onvoorstelbaar wrede en meedogenloze daad. Deze uitbeelding steekt schril af tegen de onopgesmukte en eerlijke manier waarop de verdachten hun gevoelens en gedachten onder woorden brengen. Hun eenvoud en oprechtheid ontmaskeren de metafysica die via De schreeuw in de film wordt binnengesmokkeld. (Martijn Boven)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR

Setting is alles
The King of Ping Pong – VPRO Tiger Awards Competitie
Jens Jonsson • Zweden, 2007

De titel van de film zegt het al: het verhaal gaat over Rille, de koning van het tafeltennisspel. Maar dat is dan ook gelijk het enige waar hij verdienstelijk in is. De Zweedse puber is verder te dik, heeft weinig vrienden, wordt gepest en kan niet zwemmen. Hij is alles wat zijn populaire jongere broertje Erik niet is. Wanneer hij tot overmaat van ramp ook nog eens gaat twijfelen over wie zijn echte vader is, ontrafelt zich een innemend en ontroerend verhaal.

Jens Jonssons speelfilmdebuut is in principe een typische coming-of-age-film, maar dan wel in een prachtige, a-typische omgeving. De cineast heeft zijn film gesitueerd in het noordelijke, koude en besneeuwde deel van Zweden – waar meer bomen staan dan mensen wonen – en het landschap geïntegreerd als ware het een personage. In de weidsheid en ruwheid van de omgeving lijken de mensen, en hun problemen, nietig. Maar niet alleen de adembenemende natuur levert mooie beelden op. Overal in de film is er veel aandacht besteed aan setting, licht en kadrering, waardoor het enigszins standaard verhaal wel erg bijzonder vormgegeven is. Door de verlichtende werking van subtiele flauwe humor en de vervreemdende werking van de omgeving blijft de toon luchtig en is The King of Ping Pong vooral een ingetogen en prachtig gestileerde film. (Judith Meinetten)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR

Planet of the Ants
Phase IV - Cinema Regained: Pièce Unique
Saul Bass • VS, 1974

In het programmaonderdeel 'Cinema Regained: Pièce Unique', waarin films worden vertoond van regisseurs die niet verder zijn gekomen dan hun debuut, stond ook Phase IV van Saul Bass geprogrammeerd. Bass, de grootmeester van de titelsequentie die klassieke openingen verzorgde voor films als Vertigo en North by Northwest, verhaalt over een schijnbaar plotseling toegenomen intelligentie bij mieren na kosmische stralingen. Twee wetenschappers doen hier ter plekke onderzoek naar, waarbij al snel duidelijk wordt dat ze te maken hebben met in fases steeds slimmer wordende tegenstanders, die de mens in samenwerking en doelgerichtheid naar de kroon (kunnen) steken. De film, en met name de sfeer en de wetenschappelijke insteek van het verhaal, doen in het begin vaak denken aan het werk van Michael Crichton, en met name aan The Andromeda Strain.

Hoe fascinerend het verhaal, en van welke hallucinerende schoonheid de shots ook mogen zijn die Bass soms tevoorschijn tovert, de hoofdrol is onmiskenbaar voor de mieren weggelegd. In fantastische scènes, geschoten door Ken Middleham en waar menig natuurdocumentairemaker van de BBC van zal watertanden, raak je er als kijker van overtuigd dat de beestjes intelligentie bezitten. Aannemelijk wordt gemaakt dat aan de hegemonie van de mensheid geknaagd wordt - met vaak gewelddadige botsingen tussen mens en mier en daarmee vele slachtoffers als gevolg. Het is dan ook vergeefs zoeken naar de zinsnede "No ants were harmed during the making of this film" op de aftiteling. Phase IV is een fascinerend en enigmatisch werkje waar het predikaat 'meesterwerk' te hoog gegrepen voor is, maar dat meer verdient dan de vergetelheid waar het nu in verkeert. (Marcel Westhoff)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR