reportage: Deel 6

Vandaag in ons gestaag groeiende festivalverslag: een banaal ouderdomsportret, een kritiekloze gangsterdocumentaire, een hopeloze Sloveense misdaadfilm, een minimalistisch portret van een armloze man, Gus van Sants laatste experiment, een intense film van een voormalig lid van het Rode Leger, een ziedend Irak-drama, een Koreaans melodrama, Hsiao-hsien Hou's eerste Franse film, en grimmige Amerikaanse economiekritiek.

DEEL 1 | DEEL 2 | DEEL 3 | DEEL 4 | DEEL 5: Shorts | DEEL 6 | DEEL 7

Inhoud: Encarnacion | The End | L... Like Love | Life Tracks | Paranoid park | The Prisoner/Terrorist | Redacted | Secret Sunshine | Le Voyage du ballon rouge | Welness

Oppervlakkig ouderdomsportret
Encarnacion - Sturm und Drang
Anahi Berberi • Argentinië, 2008

Encarnacion is een onopmerkelijke en bij vlagen banale film over het wel en wee van een verouderde actrice die duidelijk haar beste tijd heeft gehad. Het probleem met de film is dat er te weinig gebeurt, en dat actrice Silvia Perez niet weet te fascineren. De film volgt Ernie die ooit een sexy actrice en een pin-up model was. Haar uiterlijk gold daarbij als haar belangrijkste verkoopwaarde, maar de verouderde Ernie kan alleen nog door cosmetische ingrepen haar schoonheid behouden. In het begin wordt haar dagelijks leven getoond, terwijl ze wat scharrels heeft en met moeite nog rollen kan krijgen in reclamespots. De tweede helft van de film volgt haar als ze haar nichtje gaat opzoeken op het Argentijnse platteland. De moeilijke relatie met haar zus, die haar ziet als een veredelde prostituée, wordt dan duidelijk. Regisseuse Anahi Berberi is in haar onopgesmukte stijl deels te vergelijken met de kale cinema van landgenote Lucrecia Martel (La niña santa), maar ze weet geen spanning op te bouwen en mist daarnaast ook de onderhuidse sensualiteit die Martels films zo sterk maakt. Berberi weet Silvia Peres door confronterende close-ups te tonen als een vervallen ster, maar Peres (die ooit zelf een actrice en model was) weet de kijker niet te raken met haar dramatische bereik. Daarnaast zijn er geen boeiende tegenspelers die nog wat spanning kunnen brengen in een verhaal dat uiteindelijk eindigt in een narratieve cul-de-sac. (George Vermij)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR

De normen en waarden van Cockney-ploerten
The End - Time & Tide
Nicola Collins • Engeland, 2008

The End pretendeert een realistisch portret te geven van Britse gangsters die opgroeiden in het Londonse East End. Regisseuse Nicola Collins was de dochter van een Cockney-crimineel, en in de film interviewt ze haar vader en zijn partners in crime over hun door geweld getekende levens. De film is in groezelig zwartwit gefilmd en bevat een dreigende elektronische soundtrack, maar deze stilistische trucjes vormen een rookgordijn voor Collins kritiekloze visie op het criminele bestaan. The End bestaat uit een montage van criminelen die praten over hun levens. Veel anekdotes gaan over geweld en worden verteld in gevat cockney argot, waarbij er vaak flink gelachen wordt. De film is dan vooral een bij vlagen vermakelijke serie van sterke verhalen en criminele aforismen, maar Collins weet helaas niet door te dringen tot de diepere motieven van deze mannen. Zo ziet zij de morele gangstercode die de mannen nastreven als een bewijs van hun menselijke kant. De mannen zien zichzelf dan ook als Robin Hoods en working class heroes, die door slechte omstandigheden en het Engelse klassensysteem gedwongen werden om het criminele pad te bewandelen. De film laat zien dat veel van de criminelen die Collins interviewt niet slecht hebben geboerd en in economisch opzicht niet meer behoren tot de lagere klassen.

De discrepantie tussen de harde gangsterwaarden en de normen die bepaalde mannen propageren, komt ook in bepaalde scènes ongemakkelijk naar boven. Zo verbaast een gangster zich er over dat oude vrouwtjes niet meer geholpen worden als ze de straat oversteken, terwijl deze persoon zonder probleem een politieagent gijzelde tijdens een overval. Ook hebben twee ondervraagden na fikse gevangenisstraffen God gevonden, waardoor hun eerdere zonden er niet toe lijken te doen. Schokkender wordt het als Collins het huidige East End toont, door immigranten overspoeld en in niets meer de plek die de mannen ooit kenden. De groep praat nostalgisch over hoe het vroeger beter was, ondanks het feit dat hun komaf wordt gebruikt als een excuus voor het kiezen van het criminele levenspad. Collins is helaas immuun voor dit soort tegenstrijdigheden en romantiseert daarmee toch haar onderwerpen. Een mate van kritische afstand had de documentaire krachtiger kunnen maken. (George Vermij)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR

Tenenkrommende Tarantino-kloon
L... Like Love (L…kot ljubezen) - Sturm und Drang
Janja Glogovac • Slovenië, 2007

L... Like Love wil graag een vlotte Oost-Europese film zijn naar het recept van Tarantino, Guy Ritchie en Danny Boyle. Een jonge Sloveense studente (Lucija Serbedzija) studeert in Praag aan de filmacademie, terwijl ze in haar vrije tijd rondhangt in een club waar ze haar cokeverslaving deelt met campy travestieten. Een film maken is haar obsessie en met een zooitje ongeregeld probeert ze haar filmambities waar te maken. Regisseuse Janja Glogovac putte voor het verhaal deels uit autobiografische bron. Omwille van de hipheid heeft ze dit element op geforceerde wijze vermengd met een subplot waarbij de filmmaker opeens te maken krijgt met criminelen. Een lading coke is het zeer voorspelbare plotmiddel dat ervoor zorgt dat de groep achterna wordt gezeten door gangsters die onder de naam Big Daddy bekend staan. Helaas weet Glogovac niet wat ze precies wil, en de film springt ongeloofwaardig van het ene genre naar het andere om uiteindelijk in een narratieve impasse te eindigen. De filmische stijl, die bewust snel is en gebruik maakt van veel cuts, komt daarbij ook nog eens verouderd en ongeïnspireerd over. En tot overmaat van ramp bevat de film enkele tenenkrommende Engelse dialogen, uitgesproken door een Oost-Europeaan die een Amerikaan speelt. L... Like Love illustreert weer eens hoe de impact van een cinema die ooit eens als schokkend en vernieuwend werd ervaren in verwaterde vorm wordt gekopieerd door trendgevoelige filmmakers. (George Vermij)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR

Minimalistische suggesties
Life Tracks - Time & Tide
Guang Hao Jin • China/Zuid-Korea, 2007

Een man die beide armen mist en in een afgelegen gebied een kluizenaarsbestaan leidt, biedt onderdak aan een doofstomme jonge vrouw, die wordt gezocht door de politie. Het lijkt om een SARS-besmetting te gaan, maar later wordt duidelijk dat ze een aanrander vermoord heeft. Het tweetal ontwikkelt moeizaam een verstandhouding, en wordt ondertussen lastig gevallen door een arrogant koppel dat in een jeep door het gebied scheurt.

Twee dingen maken van Life Tracks een opmerkelijke film. Ten eerste wordt er op een paar uitzonderingen na niet in gesproken; het narratief wordt prachtig minimalistisch gesuggereerd door een paar sleutelscènes. Ten tweede bestaat een groot deel van de speeltijd uit POV-shots van de armloze man, die een indrukwekkende mobiliteit heeft, en uit repetitieve, symmetrische reactieshots tussen de twee hoofdpersonen. Tegen het einde speelt een zwak element van gevisualiseerde herinneringen de film parten, maar voor het overgrote deel is dit een toonbeeld van pure, subtiele regie. (Paul Caspers)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR

De emoties achter de Amerikaanse tienerwereld
Paranoid Park – Kings & Aces
Gus van Sant • VS, 2007

Alex Tremaine, een vijftienjarige skater, raakt op een avond betrokken bij een gruwelijk ongeluk waarbij een beveiligingsbeambte om het leven komt. Geschrokken probeert hij zijn normale leven weer op te pakken, maar dan komt de politie bij hem op school rondsnuffelen. In tegenstelling tot wat je van bovenstaande beschrijving zou kunnen verwachten draait het in Paranoid Park niet zozeer om een thriller-achtige plot waarbij een tiener wanhopig de verdenking probeert te ontlopen. De film is gebaseerd op de gelijknamige roman, en is wellicht daardoor een meer conventioneel-narratieve film dan Gus van Sant (Gerry, Elephant, Last days) de laatste jaren heeft gemaakt. De filmer is echter nog steeds meer geïnteresseerd in het overbrengen van sfeer en een soort van emotionele realiteit, dan in het afwikkelen van een verhaallijn. Bijgestaan door gerenommeerd cameraman Christopher Doyle en een script dat prachtig met de chronologie speelt, waardoor de emotionele lijn die Alex doormaakt door het publiek wordt meebeleefd, toont Van Sant hier een Amerikaanse tienerwereld met een eerlijkheid waar Larry Clark slechts van kan dromen. Gabe Nevins, de amateur-acteur die de hoofdrol speelt, verdient een speciale vermelding: er is geen enkele scène in Paranoid Park waarin hij niet aanwezig is, maar hij draagt de film moeiteloos. (Marijn Lems)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR

Intense verbeelding van de waanzin
The Prisoner/ Terrorist – Time & Tide
Masao Adachi • Japan, 2007

In de jaren '60 van de vorige eeuw genoot Masao Adachi in de underground bekendheid als filmmaker en criticus. In het begin van de jaren '70 radicaliseerde hij en sloot zich aan bij het Japanse Rode Leger. Na dertig jaar van revolutionaire activiteiten is hij terug met een nieuwe film: The Prisoner/Terrorist. Adachi heeft zijn nieuwste film losjes gebaseerd op de ervaringen van de terrorist Kozo Okamoto, een strijdmakker van Adachi die in de jaren '90 een gevangeniscel met hem deelde in Libanon. Okamoto was in 1972 samen met twee andere Japanse studenten verantwoordelijk voor de aanval op Lod Airport in Tel Aviv, een samenwerkingproject tussen het Japanse Rode Leger en het Volksfront voor de Bevrijding van Palestina. Bij deze aanval kwamen 26 mensen om het leven en raakten velen zwaar gewond. Okamoto geniet door deze aanslag nog steeds een heldenstatus in een groot deel van de Arabische wereld, wat ervoor zorgde dat hij politiek asiel kreeg in Libanon. Door de weinig zachtzinnige behandeling in de Israëlische gevangenis schijnt Okomoto geestelijk zo verzwakt te zijn dat hij nog steeds aan de rand van de waanzin staat.

In The Prisoner/Terrorist kom je over de achtergrond van de aanval op Lod Airport nauwelijks iets te weten. De film speelt zich vrijwel volledig af in een Israëlische cellencomplex en brengt vooral de geestelijke aftakeling van M. (het evenbeeld van Okomoto die in de film niet bij name wordt genoemd) in beeld. Adachi doet dit door beelden van de fysieke realiteit van de gevangene (de martelingen, de vernederingen, etc) af te wisselen met een verbeelding van diens bewustzijn (nogal vreemde herinneringen aan een meisje, verwijzingen naar de Franse revolutie, een droom over bevrijding, etc). Hij maakt hierbij gebruik van twee radicaal verschillende soorten beeldtaal: een metonymische die geënt lijkt op Bresson en een naïef metaforische die geënt lijkt op de propagandafilm. De manier waarop hij dit contrast construeert lijkt erop te wijzen dat Adachi op subtiele wijze afstand neemt van zijn eigen verleden (en van dat van Okomoto) als revolutionair. Aan het eind van de film gaan de beelden van het leven als revolutionair en het leven als gevangene steeds meer door elkaar lopen, waardoor de kijker ongemerkt de waanzin van de gevangene wordt binnengetrokken. Dit alles maakt van The Prisoner/Terrorist een intense film die door de radicale cinematografie en de schokkende verbeelding van de martelingen het geduld van de kijker soms danig op de proef stelt. (Martijn Boven)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR

Fascinerend maar hinkend experiment
Redacted - Time & Tide
Brian De Palma • VS, 2007

In 2006 gaat een groep Amerikaanse soldaten 's nachts op strooptocht in een dorpje buiten Baghdad, verkracht een jong Irakees meisje, moordt haar familie uit en steekt het huis in brand. Deze (vermeende) feiten vormen de kern van Brian De Palma's Redacted. De thematiek is uiteraard niet nieuw: De Palma is altijd gefascineerd geweest door geweld en machteloosheid. In zijn nieuwste film voegt hij echter een conceptuele laag toe: de hele film bestaat uit geënsceneerd filmmateriaal van verschillende media: cameradagboeken, beveiligingsopnames, blog-filmpjes, een tv-documentaire, nieuwsreportages, enzovoorts. De Palma's obsessie met het verschil tussen kijken en zien en de onbetrouwbare status van het filmmedium is ook niet nieuw, maar zijn motivatie lijkt deze keer een woedende frustratie over de wandaden in Irak.

Redacted is dus een van de persoonlijkere films in zijn oeuvre, en het feit dat hij een spannend narratief weet te vormen door een schijnbaar willekeurige montage van verschillende soorten filmmateriaal, en tegelijkertijd als 'afwezige' regisseur steeds indirecte kritiek weet te geven, maakt van de film een fascinerend experiment. Het is hoogswaarschijnlijk de meest intelligente filmische benadering van de Irakoorlog tot nu toe. Des te teleurstellender is het dat Redacted nooit echt slaagt in zijn opzet. De film hinkt teveel op verschillende gedachten: hij wil en een ziedende aanklacht tegen de Amerikaanse wandaden in Irak, en een studie naar de rol van beeldmedia, en ook nog eens een overtuigend drama zijn. In al zijn oprechtheid en inventiviteit overtuigt de film op geen van deze fronten volledig. (Paul Caspers)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR

Ondraaglijke lichtheid van het bestaan
Secret Sunshine (Miryang) – Kings & Aces
Chang-dong Lee • Zuid-Korea, 2007

Zuid-Korea weet keer op keer te verrassen met genrefilms die in veel gevallen beter zijn dan Amerikaanse en Europese producties. Secret Sunshine is vanuit die optiek te zien als een variant van het klassieke melodrama. Pianiste Shin-ae Lee keert met haar zoontje terug naar het geboortedorp van haar overleden man om een nieuw leven op te bouwen. Ze moet in het dorp wennen aan de sterke sociale controle die er heerst. Ook trekt ze als alleenstaande vrouw de aandacht van verschillende mannen die haar zien als een potentiële echtgenote. Als haar zoontje wordt vermoord stort haar wereld in. De film volgt haar terwijl ze haar leven weer probeert op te bouwen in een periode van intense rouw. Actrice Do-yeon Jeon weet Shin-ae goed neer te zetten als een persoon die sterk en onafhankelijk probeert te zijn, maar door verschillende omstandigheden gedwongen wordt om in te zien dat het leven niet altijd gemakkelijk verloopt. Naast Jeons sterke acteerprestatie is acteur Kang-ho Song (bekend van Memories of Murder en The Host) briljant in de rol van een stille aanbidder die Shin-ae begeleidt op haar moeilijke levenspad. In zijn bescheiden rol van simpele goedzak voorziet hij de film van komische momenten. Lee heeft met Secret Sunshine een boeiend portret gemaakt waarbij hij niet zwicht voor een simpele catharsis of een te pessimistisch wereldbeeld, maar het leven probeert te vangen zoals het is. (George Vermij)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR

Impressionistische hommage
Le Voyage du ballon rouge – Cinema Regained
Hsiao-hsien Hou • Taiwan/Frankrijk, 2007

In opdracht van Musée d'Orsay maakte de Taiwanese filmer Hsiao-hsien Hou een hommage aan de Franse filmklassieker Le ballon rouge. De museumdirectie had hem gevraagd een buitenstaandersblik op de Franse hoofstad te werpen, en zijn indrukken vervolgens in een film te verwerken. De hoofdrol in Le Voyage du ballon rouge is weggelegd voor – jawel – een rode ballon, die langzaam door de Parijse straten zweeft. De ballon duikt in de loop van een paar dagen enkele malen op in het leven van Song, een Taiwanese au-pair die in Parijs voor een door Juliette Binoche gespeelde theatermaakster werkt. Song wordt vooral ingezet als oppas voor het achtjarige zoontje van de Française, en in haar vrije tijd maakt ze opnames van de binnenstad.

Het culturele contrast dat Hou in zijn film heeft willen benadrukken is tegelijkertijd het sterke en het zwakke punt van Le voyage du ballon rouge. De felle, opvliegende Fransen in de film verschillen als dag en nacht van de ingetogen Song, die zelfs geheel en al zonder inflectie (Frans) spreekt. Het verschil tussen de gehaastheid van Binoches personage en de rustig alles registrerende Taiwanese wordt kracht bijgezet door de kalme en bijna impressionistische cameravoering, die de handeling vaak niet kan (of wil) bijbenen. Maar je hebt minimalistisch acteren en je hebt niet-acteren, en de actrice die Song speelt komt vervaarlijk dicht bij dat laatste. Zeker naast een wereldactrice als Binoche werkt dat gewoon niet, en wordt het amateuristische spel tamelijk vervelend. Toch valt er hier en daar wel wat te genieten: in de scènes die het duidelijkst op het origineel zijn gebaseerd past de trage cameravoering juist wel en komt Hou's poëtische inslag mooi tot zijn recht. (Marijn Lems)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR

De wanhoop van een handelsreiziger
Wellness - Tiger Awards Competitie
Jake Mahaffy • USA, 2008

Wellness is een als docudrama gefilmd portret van de onhandige handelsreiziger Thomas die voor een onbetrouwbare firma in een Amerikaans dorp klanten moet scoren. Hij is een man van middelbare leeftijd met een tragikomisch voorkomen, die als verkoper keer op keer potentiële klanten afschrikt door zijn onzekerheid. De scènes die tonen hoe Thomas' verkoopkansen mislukken doen in hun nuchtere registratie en plaatsvervangende schaamte denken aan de serie The Office. Gaandeweg wordt Wellness grimmiger als de toeschouwer getuige wordt van de groeiende wanhoop van Thomas. Mahaffy weet in zijn methode een realistisch beeld te geven van mensen die zich radeloos omhoog proberen te werken zonder in te zien dat er misbruik van hen wordt gemaakt. Mahaffy gebruikte niet-professionele acteurs, en de film heeft daardoor een uitstraling die erg ongewoon is in vergelijking met het merendeel van de Amerikaanse cinema. Wellness weet ondanks een langzaam begin en wat amateuristische schoonheidsfoutjes een krachtig statement te maken over de hardheid van het Amerikaanse economische systeem. Jeff Clarks vertolking van Thomas is daarbij de grote troef, waarbij hij een onhandige kwetsbaarheid tastbaar weet te maken die de kijker direct raakt. (George Vermij)
Terug naar boven | Deze film op site IFFR