recensie: Vengeance is Mine

De Japanse regisseur Shohei Imamura zei ooit dat hij gefascineerd was door de lagere regionen van het menselijke lichaam in relatie tot de onderlaag van de samenleving. Hij zag film als een doortastend middel om de duistere facetten van de realiteit weer te geven. Zo ook in Vengeance is Mine. Deze cult-film is een indringend portret van een seriemoordenaar en de schijnheilige samenleving die hem gemaakt heeft tot wat hij is geworden.

Shohei Imamura begon zijn carrière als assistent van de filmregisseur Yasujiro Ozu, die vooral bekend werd door zijn zeer nauwgezette en formalistische stijl. Hierna maakte Imamura enkele jaren films voor de pulpdistributeur Nikkatsu, maar uiteindelijk stortte hij zich op het maken van documentaires die een beeld geven van de zelfkant van de Japanse maatschappij. Vaak waren deze films experimentele stijloefeningen die spelen met de grenzen tussen fictie en werkelijkheid. In 1978 maakte hij Vengeance is Mine. De film is gebaseerd op het leven van Akira Nishiguchi, die in 1964 op een moordtoer vijf mensen doodde. Nishiguchi was ook een fraudeur die zich vaak voordeed als universiteitsdocent of advocaat. In Vengeance is Mine heeft Nishiguchi de fictieve naam Iwao Enokizu en wordt hij gespeeld door Ken Ogata.

Schijnheiligheid
Vengeance is Mine heeft een gefragmenteerde structuur en begint bij de arrestatie van Enokizu. De film springt daarna tussen heden en verleden om een beeld te geven van het leven van de moordenaar. Imamura toont hoe Enokizu als kind getuige is van de vernedering van zijn vader door een militair. Als één van de weinige katholieken in Japan maakt hij deel uit van een religieuze minderheid. Autoriteitsproblemen vormen een rode draad in Enokizu's ontwikkeling. Hij wordt een drop-out en trouwt met een vrouw waar hij niet van houdt, terwijl zij stiekem een affaire heeft met zijn vader. Enokizu besluit vervolgens om als fraudeur door het leven te gaan. Imamura hanteert deze plotwending om een beeld te geven van de Japanse maatschappij. Enokizu reist door Japan en verblijft in herbergen die ook dienst doen als bordelen. Imamura toont parallel aan Enokizu's zwendelpraktijken het leven van andere outsiders die hij ontmoet. Daarbij is Imamura vooral geïnteresseerd in de lagere positie van vrouwen in Japan. Enokizu heeft een relatie met een prostituee die zijn verhalen gelooft en hoopt dat hij haar kan helpen. Gaandeweg ziet ze in dat hij haar bedriegt, maar staat machteloos tegenover zijn leugens.

De ambigue fascinatie die je als kijker voor Enokizu opbouwt is deels het resultaat van Ken Ogata's spel. In het westen werd hij bekend door zijn sterke vertolking van de schrijver Yukio Mishima in Paul Schraders Mishima: A Life in Four Chapters (1985). In Vengeance is Mine speelt hij een man die wordt gedreven door intense haat en gevoelens van superioriteit. Hij is een klassiek voorbeeld van een sociopaat die walgt van de samenleving waarin hij leeft. Dat je toch sympathie krijgt voor Enokizu komt vooral door de huichelachtigheid van de mensen om hem heen. Als Enokizu door het moderne Japan doolt, merkt hij dat corruptie en cynisme de onderliggende basis van een schijnbaar normale samenleving vormen. Op bepaalde momenten is Enokizu erg menselijk en kwetsbaar, maar als zijn woede de overmacht heeft is hij een onbedwingbare moordenaar die zonder enig motief doodt.

Gedetailleerd portret
Vengeance is Mine is een krachtige film, maar ook onevenwichtig. De film is met 140 minuten vrij lang en Imamura volgt te veel personages die niet altijd even relevant zijn voor het verhaal. Daarnaast is er ook nog een gedateerde soundtrack die doet denken aan de muziek van een Amerikaanse politieserie uit de jaren zeventig. Ondanks deze manco's is Vengeance is Mine een gedetailleerd portret van een verward man en de maatschappij waar hij uit voortkomt.

Deze editie is voorzien van een boekje met een essay, maar bevat afgezien van een trailer geen extra's.