recensie: De Fotoprijs 2008

De jaarlijkse fotoprijs van het Verbond van Verzekeraars en Nikon is een interessant podium voor studenten fotografie in Nederland. Het thema van dit jaar 'Een schitterend ongeluk' daagde 137 aanstormende talenten uit. In het Fotomuseum Den Haag zijn tot 5 mei de 43 beste foto's te zien.

1e prijs in de categorie Eindexamen: Danny van Vlimmeren, Het simpele leven.

De winnaar van de categorie eindexamen is Danny van Vlimmeren (1978) uit Etten-Leur. De foto van een vrouw die een vaatwasser in een verzorgingstehuis vult is sterk in compositie en lichtval. Met de avondzon door het raam is Het simpele leven een werk met spanning dat vragen oproept. De student van de academie St. Joost in Breda won er € 6000 mee. "Een mooi voorbeeld van ouderwetse sociale fotografie", aldus de jury, die gevormd werd door Rineke Dijkstra (fotografe), Wim Melis (curator Noorderlicht), Hripsimé Visser (conservator fotografie) en Adri de Vries (directeur SIRE). "Van Vlimmeren maakt duidelijk dat het niet nodig is om zich in allerlei bochten te wringen om een lastig thema uit te beelden," meldt het juryrapport. De 222 inzendingen vielen niet allemaal mee, reden waarom de jury niet meer dan 31 foto's in de categorie eindexamen en 12 in de categorie overige studiejaren nomineerde. Deze foto's leveren een aardige tentoonstelling op die een goed beeld geeft van jong talent in Nederland.

Meisjes
Het valt op dat veel foto's figuratief zijn: het zijn vaak meisjes, kinderen of dieren in een ge&aecutensceneerde omgeving. Vooral veel meisjes. Meisje op de grond gevallen, hangend in een boom, liggend in een doodskist of met een bloedneus: de verbeelding leidt niet vaak tot abstracties. Een fraaie foto in dit 'meisjesgenre' maakte prijswinnaar Carissima Blokland met Oh mijn God... Het is een ode aan de spontane liefde, blijkt uit haar begeleidende tekst.

2e prijs in de categorie Overige studiejaren: Carissima Blokland, Oh mijn God.

'Een schitterend ongeluk' - toch leuk bedacht door de verzekeraars van veel onheil!- refereert aan de evolutie en de mens die daar als het ware per ongeluk uit ontstaan is. Sven Knöptels maakte daarom een foto van een baby op sterk water met teveel vingertjes. Annick Ligtermoet viel in de prijzen met een verrassende en eenvoudige foto van een korstje op een huid. 'Poëtisch en intrigerend,' noemde de jury het kleine fotootje dat als enige onopvallend aan een pilaar hangt.

Beide studenten behoren tot de weinigen die het thema evolutie op deze dubbelzinnige manier oppakten. De meeste foto's verwijzen naar chaos, toeval en ongelukken. Sommige van die ongelukken zijn wel erg opvallend in scëne gezet. Een rommelige kamer met ontklede, slapende mensen na een bacchanaal, met de titel Een uit de hand gelopen feestje, valt wat mij betreft eerder onder voorspelbare studentenhumor dan onder artistieke fotografie. En Afgeleid van Janus van der Eijnden, waar de 'Bil Boards' van Sloggi zorgden voor een fietsongeluk, neemt het thema ook erg letterlijk. Dit is geen schitterend ongeluk.

Onvoorspelbaar
Wat technische uitvoering betreft springen er verschillende werken uit. De Paaldanseres van Sabrina van den Heuvel, in zwart-wit, is bijvoorbeeld een sterke en spannende foto. En Arne Mayntz (Pauze) maakte een mooi vervreemdend werk van een snelweg met twee voetgangers. Het doet door de scherptedieptewerking een beetje denken aan de maquetteachtige foto's van Frank van der Salm.

Het voorgeschreven thema kan ook uitgelegd worden als een metafoor voor onheil: hoe we ook ons best doen, soms leidt iets onvoorspelbaars toch tot een vreselijk resultaat. Koos Schaart verbeeldde dit knap met zijn drie desolate landschappen. 'Het onbeheersbare van een droom' noemt hij een stukje Nederland waar het onverwachte een rol speelt. De liggende foto's zijn verschillend van formaat, wat een beetje jammer is in de opstelling.

De foto's van de genomineerden en winnaars verschillen onderling erg in aanpak en technische uitvoering en dat is natuurlijk ook het aardige van een expositie van een aanmoedigingsprijsvraag voor studenten. De Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam is overigens afwezig, juist vanwege dit wedstrijdelement. Jammer, ook al kost het een student veel tijd, het is toch erg leerzaam en confronterend.

Gedurfd

Hannah Schuh, De indringer

De Fotoprijs bestaat sinds 2002 en ieder jaar doen meer studenten van meer opleidingen mee. Dit jaar mochten voor het eerst ook niet-examenkandidaten deelnemen. De winnaar van deze categorie is Roland Pupupin met zijn Rubbish. De (niet erg scherpe) foto van een afvalstortplaats werd gewaardeerd vanwege het verrassende perspectief en de knappe esthetisering van rotzooi. Opvallend is overigens dat alle zeven prijswinnaars uit Breda (kunstacademie St. Joost en School voor Fotografie) of Den Haag (Koninklijke Academie) komen. De kritische jury constateerde dat de rol van 'de straat' om te leren fotograferen afneemt. Jammer, want de werkelijkheid biedt veel toeval in tegenstelling tot de in elkaar gezette situatie, waarin helemaal geen 'ongeluk' voorkomt, aldus de jury. Extra eervolle vermeldingen waren er daarom voor gedurfde of verrassende inzendingen. Zo viel Mathieu Keuter in de prijzen met zijn conceptuele werk Waar ben je nou toch? Het betreft een plakboek met enveloppen met de tijd erop gestempeld en foto's erin. Het is een verwijzing naar de tijdgeografie van Torsten Hägerstrand: ieder individu volgt een pad door ruimte en tijd.

Het werk wijkt af van de spelregels die voornamelijk bestaan uit voorgeschreven resolutie en maximale afmetingen van de foto. Geen woord over digitale bewerking, maar dat is gezien sommige inzendingen blijkbaar een vanzelfsprekend onderdeel geworden. En helaas geen woord over het gebruik van glas bij de presentatie, jammer dat er nu verschillende foto's achter spiegelend glas wordt getoond. Het bederft echter niet het kijkplezier van deze onbevangen foto's. Als bezoeker word je vanzelf verleid tot het bedenken van een eigen top 3. Riga van Dani Zonderland zou dan een kanshebber zijn. Een treffend voorbeeld van sociale fotografie, deze foto van tienermoeders in Riga die alleen hun ouderlijk huis kunnen ontvluchten door een gezin te beginnen.