recensie: Simon Heijdens, Ted Noten, Bertjan Pot, Shirana Shahbazi, Wieki Somers, Dylan van der Berg, Frank Bruggeman en Olaf Nicolai - Het hernieuwde entreegebied van Museum Boijmans van Beuningen

Kon je in het recente verleden nog wel eens op een wat kille ontvangst rekenen bij een bezoek aan Museum Boijmans van Beuningen, nu word je vooral erg blij als je het Rotterdamse museum op een willekeurige dinsdag binnenstapt. Het blijkt er op zo'n dag niet alleen te wemelen van de vijftigplussers, gemiddeld genomen de grootste doelgroep van musea, ook lopen er opvallend veel tieners rond.

De aangename dynamiek die het gevarieerde publiek veroorzaakt, is voornamelijk te danken aan de zes Rotterdamse ontwerpers die het museum inschakelde om het entreegebied te vernieuwen. Het zestal dat onder de naam Hauntig Dogs Full of Grace samenwerkt, kwam met een speels plan dat ervoor zorgt dat geen enkele bezoeker voortaan nog apathisch in de rij hoeft te gaan staan bij de kassa. Tenzij ze daar erg aan hechten natuurlijk.

Garderobe, studio Wieki Somers, 2008, foto: Fred Ernst

Kiezen
De grote entreehal van het museum werd voorheen niet echt actief gebruikt. Bij binnenkomst stuitte de bezoeker op een grote ruimte, met tegen de lange achterwand een balie waarachter zich enigszins verloren de garderobe- en kassamedewerkers verschansten. Om ruimte te maken voor meerdere functies, is de hal naar achteren doorgebroken. Het hele entreegebied is nu gratis toegankelijk, zodat de keuze om direct een kaartje te kopen bij het aan de voorkant gesitueerde blauwe kassa- en informatie-eiland aan de bezoeker is. Eerst neerploffen in de aangenaam sobere espressobar van Simon Heijdens of rondsnuffelen in de door Bertjan Pot aantrekkelijk transparant ontworpen museumwinkel behoort ook tot de mogelijkheden. Maar er is meer. Zonder te betalen kun je zelfs al kunst bekijken.

Commerciële stillevens
De in Zwitserland werkende kunstenaar Shirana Shahbazi (Iran, 1974) is de eerste die de nieuwe expositieruimte, te bereiken via garderobe en museumwinkel, inricht. Als onderdeel van de installatie Still Life with Shells hangen er twaalf grote werken met overwegend stillevens van bloemen, fruit, schelpen en schedels. Felgekleurde foto's wisselen in grijstinten opgezette schilderijen af en andersom. Uitgangspunt voor de installatie vormt een schilderij uit de collectie van het Boijmans met exact dezelfde titel. Het gaat om een in de 17e eeuw door Balthasar van der Ast geschilderd stilleven van een grote variatie schelpen uitgestald op een tafel. Het meest opvallende werk in de installatie is een stilleven met bloemen en fruit dat door Iraanse billboardschilders op groot formaat is nageschilderd van een door Shahbazi gearrangeerde foto.

Stilleben 24, Shirana Shahbazi

Het onderwerp, de zwarte achtergrond, de dramatische lichtdonkerwerking en sterke kleur- en textuurcontrasten maken de link met 17e-eeuwse bloem- en vanitasstillevens onvermijdelijk, ook voor de mensen die het werk van Van der Ast niet kennen. Eigenlijk wijkt alleen het formaat af, want zelfs de werkwijze komt overeen. Aangenomen wordt dat Van der Ast, hoewel hij ze wel zelf signeerde, een belangrijk deel van zijn schilderijen liet schilderen door assistenten. Hij was als schilder werkzaam in een soort familiebedrijf waarvan de schilders bekendstonden om hun stillevens. De schilderijen met doodshoofden, bloemen en andere symbolen van sterfelijkheid waaraan met zoveel vakmanschap gewerkt is, lijken te botsen met commercie. Shahbazi wijst er met haar installatie echter fijntjes op dat het in de kunst al langer om geld verdienen draait. Hoe interessant het uitgangspunt ook is, de presentatie blijft wat vlak en esthetisch. Als gratis toegift op de fantastische entree is het leuk, maar misschien zal juist door deze toegankelijkheid er bij sommige bezoekers niet veel meer blijven hangen dan de decoratieve, effectvol larger-then-lifemuurschildering.
    
Speelsheid en gastvrijheid
Mocht je na een rondje door het entreegebied besluiten dat je eigenlijk nog wel meer wilt zien, kun je jas en tas gratis en voor niets kwijt in een carrousel. Ontwerpers Wieki Somers en Dylan van der Berg verzonnen een even ingenieus als simpel systeem van touwen, kledinghangers en sleutels, waarbij de jassen door de eigenaar zelf zo hoog kan worden opgetrokken dat niemand er meer bij kan. Frank Bruggeman verborg de kassa- en informatievoorzieningsfunctie in een omgevallen B die als een glanzend blauw eiland (inclusief een soort palmboom) voor in de entreeruimte is gesitueerd. Met de aangename ronde vormen en het open karakter maakte Bruggeman dit toch bijna onvermijdelijke onderdeel van het museumbezoek wat luchtiger en de medewerkers toegankelijker. En of het allemaal nog niet feestelijk genoeg is, krijgt de betalende bezoeker geen toegangskaartje of een sticker, maar een gele, plexiglazen letter aan een koortje, ontworpen door sieradenontwerper Ted Noten. Het nieuws van de dag bepaalt de letter (al zal het in de praktijk misschien wel juist omgekeerd werken) en wordt een eindje verderop op de muur geprojecteerd vanuit een opvallend gouden gecappituneerd object op wielen. Mocht de letter je ondanks alles niet aanstaan, ga je een dagje later en vermaak je je buiten nog even met de voetbal in de op het binnenplein geplaatste spiegelende kooiconstructie Apollo van Olaf Nicolai.

Balie, Frank Bruggeman

Mocht het Boijmans nu als een attractiepark klinken, dan moet dit hierbij worden rechtgezet. De hoeveelheid aandacht die is besteed aan het entreegebied zorgt vooral voor een sfeer van hartelijke gastvrijheid. Bovendien zet de ongebruikelijke opzet de museumbezoeker in beweging. Het verlangt eigen initiatief en inzet en het zou zomaar kunnen dat je hen hiermee ook precies in de goede modus krijgt om de confrontatie met de rest van het museum aan te gaan.