reportage: Deel 2

Ons tweede verslag van het IDFA. Met ondermeer recensies van Garry Kasparovs strijd tegen het bewind van Poetin, een Italiaanse jongeman die zijn droombaan op het kerkhof heeft gevonden, en de wedervaardigheden van twee strijders in het wereldkampioenschap Warcraft III.

DEEL 1 | DEEL 2 | DEEL 3 | DEEL 4 | Interview Nikolaus Geyrhalter | Interview Prosper de Roos

Inhoud: Back Home Tomorrow | Beyond the Game | Boris Ryzhy | Carmen Meets Borat | The Damned of the Sea | Glenn Helder: c'est la vie | In the Holy Fire of Revolution | Pinuccio Lovero. A Midsummer Death's Dream | Sea Point Days

Vliegeren in het ziekenhuis
Back Home Tomorrow - Joris Ivens Competition
Fabrizio Lazzaretti, Paolo Santolini • Italië 2008

Yagoup die met zijn familie leeft in een vluchtelingenkamp in de Sudanese hoofdstad Khartoem kan moeilijk meekomen met zijn vriendjes. Door zijn hartkwaal heeft hij niet genoeg energie en kan hij niet meer naar school. Iedereen is dolblij als hij naar het nieuwe ziekenhuis mag voor een hartoperatie. Dit ziekenhuis is gebouwd door Emergency, een hulporganisatie die medische hulp aan burgerslachtoffers geeft, met name aan kinderen in oorlogsgebieden. De Afghaanse Murtaza heeft een heel andere handicap. Door een ongeluk met een mijn verloor hij zijn linkerhand en daar herstelt hij van in het ziekenhuis in Kabul.

De verhalen van beide kinderen lopen op een realistische manier door elkaar. De hartoperatie, kinderen met bebloede ledematen: de regisseurs schromen niet dit keihard in beeld te brengen. Dit lijkt hard, maar de dood is voor beide kinderen zeer dichtbij. Met hun lotgenootjes praten ze daar ook openlijk over. Back Home Tomorrow behoeft dan ook nauwelijks commentaar en geeft een goed beeld van wat Emergency doet. Maar de film heeft vooral door de medisch-technische aanpak van Yagoups ervaringen te veel weg van een wervingsfilm, en dat ontkracht de sterke en vaak poëtische visuele elementen die er in het verhaal van Murtaza zitten. Door te veel te willen en te kiezen voor parallelle montage en twee hoofdpersonen gaat nu veel verloren. De gebeurtenissen in Kabul zijn indringend genoeg om een hele documentaire mee te vullen. (Antoinette van Oort)
Terug naar boven

Met vierkante ogen achter het scherm
Beyond the Game - Premieres from the Lowlands
Jos de Putter • Nederland 2008

Wereldwijd zijn er zo'n 10 miljoen spelers die het computerspel Warcraft III spelen. De aparte wereld waar ze in verkeren staat ver van de realiteit en is abracadabra voor niet-spelers. Die snappen niets van het taaltje, de stammen, fracties en strategieën in de virtuele arena waar alle gevechten worden beslecht. Twee topspelers uit het wereldje worden gevolgd door regisseur Jos de Putter, tot aan de 'cyber-wereldkampioenschappen'. De Chinese 'Sky' oefent hiervoor wel 12 uur per dag, terwijl de Nederlandse 'Grubby' zich liever verdiept in The Art of War van Sun Tzu. Putter schetst een beeld van de achtergrond van beide jongens en van de industrie die rondom het spel is ontstaan. Wat de houdbaarheid daarvan is? Niemand kan het zeggen noch voorspellen. Dat er geld in omgaat en het vol passie gespeeld wordt moge duidelijk zijn. Op de cybergames gaat het er ruig aan toe op het toetsenbord, en de zaal is vol starende adoratie.

De observaties van de Putter zijn sterker dan de spelfragmenten waarmee de documentaire is doorsneden. Toch is Beyond the Game zelfs voor een leek fascinerend. Dat de spelfragmenten voorzien zijn van andere muziek dan de bij het spel horende beschietingen en ontploffingen, helpt daar overigens wel bij. De woorden van de Zweedse gepensioneerde speler 'MadFrog' — die er weer gezond uit ziet nu hij gestopt is — zijn treffend. Misschien wel voor de hele generatie cyber-boys die achter het beeldscherm lijken te wonen. 'Achter het toetsenbord, in het spel, zag ik alles al lang voor dat het gebeurde aankomen. En toen ik net gestopt was had ik datzelfde gevoel, ook in de realiteit '. Madfrogs verhaal blijft verder jammer genoeg een onbewandeld pad in Beyond the Game. Desondanks heeft Jos de Putter een voor de leek begrijpelijke documentaire gemaakt, over een wereld die op voorhand nauwelijks te vatten leek. (Antoinette van Oort)
Terug naar boven

Met poëtisch bedoelen we ook echt poëtisch
Boris Ryzhy - Silver Wolf Competition
Aliona van der Horst • Nederland 2008

Het is belangrijk om de omschrijvingen in het programmaboekje goed door te lezen. Sommige woorden signaleren een bepaald soort film waar je maar net trek in moet hebben. 'Verstild, 'kalm' en 'poëtisch' zijn van die woorden. Boris Ryzhy is een karakterschets van de Russische dichter die op 27-jarige leeftijd zelfmoord pleegde. Een verstilde, poëtische karakterschets. Dat betekent veel sneeuw, veel flatgebouwen uit de tijd van het communisme, veel straathonden en droevige gezichten die net langs de lens kijken. Daaroverheen de stem van de jonge dichter, die op archief zijn gedichten voordraagt. Officieel onderzoekt Aliona van der Horst waarom Boris Ryzhy zich van het leven beroofde, maar ze lijkt zich zelf ook te beseffen dat op zo'n vraag geen pasklaar antwoord kan volgen. Van Der Horst laat Ryzhy's vrouw en zoon aan het woord en ze trekt met zijn zus langs de huizen waar de dichter vroeger woonden. De huidige bewoners kennen hem meestal niet. Ze reageren vijandig op de camera. Al met al schetst Van Der Horst een sfeervol beeld van de buurt waar Ryzhy opgroeide. En passant laat ze zien wat de perestrojka voor zijn generatie betekent heeft. Prima documentaire voor wie houdt van verstild, kalm en poëtisch. (Marjolein van Trigt)
Terug naar boven

Argwaan en armoede in Glod, niet Kazachstan
Carmen Meets Borat - Joris Ivens Competion
Mercedes Stalenhoef • Nederland 2008

Miljoenen mensen zagen komiek Sacha Baron Cohen als 'Borat' door zijn zogenaamde geboortedorp in Kazachstan rondlopen. Allemaal lachten ze om zijn grappen. 'Dit is mijn zus, ze is de beste hoer van de stad. Dit is de lasser, hij is ook abortusarts.' De mensen die zo vriendelijk naar de camera zwaaiden, zijn in werkelijkheid de inwoners van Glod (Roemenië) die denken dat ze aan een documentaire meewerken. Als ze de film Borat, Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan uiteindelijk zien, zijn ze woedend. Een louche advocaat brengt hen op het idee om een schadevergoeding van Baron Cohen te eisen.

De zeventienjarige Carmen speelt de hoofdrol in Carmen Meets Borat. Carmen wil het schrikbarend armoedige Glod verruilen voor Spanje, maar haar ouders zien haar liever met de buurjongen trouwen. De hele Boratkwestie betekent voor Carmen dat haar problemen zich opstapelen. De andere inwoners wantrouwen haar familie, omdat ze denken dat ze de schadevergoeding al binnen hebben, maar voor zichzelf houden. Stiekem lijkten de bewoners er altijd al de pest in te hebben gehad dat Carmens vader als een van de weinigen probeert om er iets van te maken. Door de komst van de advocaat worden oude conflicten op de spits gedreven. Carmen Meets Borat is in de eerste plaats een indrukwekkend portret van een Roemeense Romagemeenschap die soms bijna uit een andere eeuw lijkt te komen. Borat heeft niet met rekwisieten hoeven schuiven: Glod is net zo armoedig en smerig als het er in de film uitziet. De inwoners zijn noodgedwongen argwanend tegenover de buitenwereld. Velen drinken en ruziën, maar er is ook veel gemeenschapszin. De keuze waar Carmen voor staat, weggaan of blijven, is dan ook moeilijker dan je op het eerste gezicht zou zeggen. (Marjolein van Trigt)
Terug naar boven

De groten verpesten het voor de kleintjes
The Damned of the Sea - Silver Wolf Competition
Jawad Rhalib • Marokko/België 2008

Het is oneerlijk verdeeld in de wereld. Terwijl de Marokkaanse vissers verplicht zijn om de vissen vijf maanden per jaar met rust te laten om ze de gelegenheid te geven om zich voort te planten, vissen buitenlandse schepen ondertussen de zee leeg. En passant vernielen ze ook nog eens de zeebodem, zodat alle ecosystemen onder water voor jaren verloren gaan. De kapitein van zo'n schip legt uit dat hij in Zweden aan strenge banden werd gelegd vanwege de visquota. Dus wat doe je dan? Dan verhuis je met je schip naar Marokko, waar alleen de armen zich aan de milieuwetten hoeven te houden. Zoals dat vaak gaat met globalisering en armoede, komen de vrouwen er het allerslechtst van af. Ghislaine leeft al zestien jaar van wat de arme vissers haar toestoppen. Zo zorgt ze ervoor dat haar kinderen naar school gaan. Ten einde raad vraagt ze aan de vissersraad of ze ook aan boord van een schip mag werken, maar dat wordt haar verboden omdat vrouwen niet vissen. The Damned of the Sea geeft de ongelijke situatie goed weer. Regisseur Jawad Rhalib observeert de personages bij hun dagelijkse bezigheden, waardoor de film een natuurlijke, rustige cadans heeft. Het enige vervelende is dat het onderwerp van de film in een paar woorden te vertellen is, namelijk met de zin waarmee deze recensie begint. Het lukt Rhalib niet om veel extra's aan die constatering toe te voegen. (Marjolein van Trigt)
Terug naar boven

Van profvoetballer naar bajesklant
Glenn Helder: c'est la vie - Premieres from the Lowlands
Ferenc Lorch, Jessica Villerius • Nederland 2008

Het lijkt zo mooi: van straatschoffie groei je op tot talentvolle profvoetballer. Je speelt voor Vitesse. Dan hoor je dat Arsenal bereid is miljoenen voor je neer te leggen. In de ogen van de hele wereld heb je het gemaakt. Maar aan de droom komt bruut een einde als je geblesseerd raakt. Daar zit je dan, thuis op de bank, met al je geld. Je vrienden zijn gewoon aan het werk de hele dag. Dus wat doe je? Glenn Helder wist het wel. Hij jaste zijn vermogen er eigenhandig in het casino doorheen. Toen hij vervolgens te horen kreeg dat zijn vriendin vreemdging met een vriend van hem, ging hij door het lint. Helder verdween voor zeven maanden in de gevangenis.

Het is een triest verhaal, dat beseft Helder zich terdege. Meermalen noemt hij zichzelf een 'loser' en betuigt hij zijn spijt over alles wat hij aangericht heeft. Tegelijkertijd zit de woede nog diep. Zo vindt hij het onuitstaanbaar dat zijn zoontje van de 3 J's houdt, de muziek van mama's nieuwe vriend. Het zou komisch zijn als niet zo zichtbaar was hoe pijnlijk het voor Helder is. Glenn Helder: c'est la vie is een welgemeend, maar wat oppervlakkig portret van een jongen die het allemaal had en het allemaal ook weer kwijtraakte. Sommige vragen blijven helaas onbeantwoord. Hoe verging het Helder in de gevangenis? Werd hij er op handen gedragen of verguisd? Hoe reageerde zijn familie? Waar woont hij nu? Ferenc Lorch en Jessica Villerius laten Helder veel zelf aan het woord. Dat is zowel de kracht als de zwakte van de documentaire. Helder is ontwapenend eerlijk en maakt de film daarmee interessant, maar een tegengeluid had voor meer inzicht kunnen zorgen. (Marjolein van Trigt)
Terug naar boven

Winnen ook als je verliest
In the Holy Fire of Revolution - Premieres from the Lowlands
Masha Novikova • Nederland - 2008

De 45-jarige schaakmeester Garry Kasparov maakt zich zorgen over zijn land. Sinds Vladimir Poetin in 2000 president werd gaat het met Rusland bergafwaarts. Garry houdt zich daarom nu bezig met politiek. Hij strijd met zijn partij The Other Russia tegen het bewind van Poetin en wil de democratie in ere herstellen. De film opent symbolisch maar wervelt daarna zonder weerga verder. Geflankeerd door bodyguards reist Kasparov het land af op zoek naar medestrijders en kompanen om een coalitie te vormen. Want de verticale machtsstructuur die het land heeft moet worden doorbroken. In het huidige Rusland komen de 'orders van boven en het geld van beneden', en dat geeft het grootste deel van de mensen niet alleen sores maar ook nauwelijks een bestaan. De kloof tussen arm en rijk wordt steeds groter, terwijl Poetin het Westen voor de gek houdt. Novikova laat dat zonder voorbehoud en soms zeer gedramatiseerd zien. Demonstraties — vet in beeld gebracht — en systematische sabotage van Garry's campagne worden afgewisseld met interviews en beelden van het huidige Rusland achter de schermen. De activiteiten van Garry, die als geen ander het mediacircus kent, zijn de leidraad waarlangs je het huidige Rusland beter leert kennen. In the Holy Fire of Revolution laat genoeg ruimte voor een eigen opinie maar waar de filmmaakster, de schaakmeester en vele anderen staan is duidelijk: Rusland is een autoritaire staat voor de meeste bewoners. Aan het eind van deze documentaire lijkt Poetin het schaakspel gewonnen te hebben, maar voor Garry Kasparov is het remise in afwachting van de volgende partij. (Antoinette van Oort)
Terug naar boven

Wachten op de dood
Pinuccio Lovero. A Midsummer Death's Dream - Silver Wolf Competition
Pippo Mezzapesa • Italië 2008

Pinuccio Lovero. A Midsummer Death's Dream is een geestige, soms zelfs melige documentaire over een doodgraver zonder doden. Pinuccio's grote droom is in vervulling gegaan: hij heeft een baan op een kerkhof. Alleen sterft er sinds zijn aanstelling niemand meer. De inwoners denken dat Pinuccio geluk brengt. Sommige ouderen willen hem zelfs eventjes aanraken. De plaatselijke bloemenhandelaar en de begrafenisondernemer zijn echter minder te spreken over het tekort aan doden, dat nu al vijf maanden voortduurt. Pippo Mezzapesa weet van dit simpele gegeven een sprankelende documentaire te maken, die de Italiaanse ziel (of in ieder geval de zuidelijke variant) prachtig weergeeft. Pinuccio wordt gevolgd terwijl hij op zijn scooter door het zonovergoten landschap rijdt, terwijl hij optreedt met de plaatselijke fanfare en terwijl hij de lange uren op de begraafplaats volmaakt met het begieten van de bloemen. Pinuccio is een wat zonderlinge, maar intrigerende figuur. Door hem als onderwerp van de film te maken, weet Mezzapesa de cultuur van de Italiaanse dorpsbewoners bijna terloops over te brengen. Het belang van het geloof, de manier waarop er met de doden wordt omgegaan en natuurlijk de liefde van de zoon voor de mamma, het komt uitgebreid aan bod. Hoewel Pinuccio de nodige zorgen heeft, houdt Mezzapesa het wel graag luchtig. In een dorp waar niemand sterft is er klaarblijkelijk geen vuiltje aan de lucht. Eigenlijk heeft Pinuccio Lovero. A Midsummer Death's Dream zelfs wel wat weg van de bekende pastasausreclames. (Marjolein van Trigt)
Terug naar boven

Zuid-Afrika aan het strand
Sea Point Days - Joris Ivens Competition
François Verster • Zuid-Afrika 2008

Op de Sea Point Promenade in Kaapstad komen alle lagen van de bevolking samen. Centraal ligt het zwembad, waar de jongeren bommetjes maken en de oude dames bijeenkomen om te kletsen. Het strand is overdag het domein van hen die gezien willen worden en 's nachts dat van hen die liever ongezien willen blijven. De burgerpolitie stuurt daklozen zonder pardon van het zand. Na zonsondergang komen de moslims bij elkaar voor de iftar, de rituele maaltijd na het vasten tijdens de Ramadan. Aan de boulevard staat ook de synagoge van de Joden, en het bejaardenhuis van blanken bij wie apartheid in het geheugen gegrift staat.

De Zuid-Afrikaanse regisseur François Verster registreert de bezigheden op en rond de Sea Point Promenade. Het is vrij snel duidelijk dat Zuid-Afrika ook na de apartheid nog een verdeeld land is. Ja, iedereen komt samen op de promenade. Maar nee, de bevolkingsgroepen zoeken elkaar niet op. Vester is blijkbaar ook tot deze conclusie gekomen, want hij besloot dat alleen registratie niet genoeg is. De scènes worden onderbroken door archiefbeelden van rassenrellen en afgescheiden stranden. Dat gebeurt zo abrupt dat het eerder een stijlbreuk dan een welkome verdieping is. De eindeloze opeenvolging van beelden en oppervlakkige gesprekjes begint te vervelen. Verster volgt een dronken man waar weinig zinnigs uitkomt. De camera zwerft doelloos door het bejaardenhuis en de synagoge, filmt nog maar eens een knuffelend paartje in het zwembad en nog maar een zonsondergang. Het is jammer dat de regisseur zijn op het eerste gezicht beeldschone documentaire laat verworden tot een samenraapsel van tamelijk nietszeggende beelden. (Marjolein van Trigt)
Terug naar boven