recensie: Martha Gellhorn (red. Caroline Moorehead, vert. Cristien Jonkheer) - De ogen van miljoenen

De ogen van miljoenen. Brieven 1930-1996 vertelt het leven van schrijfster en journaliste Martha Gellhorn door middel van de talloze brieven die zij tijdens haar leven schreef. Als oorlogscorrespondente was ze onder meer aanwezig bij de Spaanse burgeroorlog, waar ze de Amerikaanse schrijver Ernest Hemingway ontmoette (met wie ze later zou trouwen), bij de geallieerde invasie in Normandië en de Vietnamoorlog.

Naar verluidt schreef Gellhorn gedurende haar leven meer dan een miljoen brieven. Uit deze enorme verzameling is voor De ogen van miljoenen een selectie gemaakt. In haar correspondentie is Gellhorn bij vlagen verrassend oprecht, waardoor de lezer een uitgebreid beeld krijgt van het karakter en de twijfels van de schrijfster, die het gelukkigst was aan de frontlinie van de vele oorlogen van de twintigste eeuw.

Journalistiek
Martha Gellhorn en Ernest HemingwayAlhoewel Gellhorn grote roem en rijkdom verwierf met haar journalistieke verhalen verhalen en ze eigenlijk alleen het gevoel had werkelijk te leven als ze op reis was of aan het front stond, werd ze tijdens haar leven in toenemende mate ontevreden met haar bestaan als journalist. Gellhorn, zo blijkt telkens uit haar brieven, beschouwde zichzelf altijd in de eerste plaats als schrijfster, hoewel haar boeken met veel pijn en moeite tot stand kwamen en ze er eigenlijk nooit de erkenning voor kreeg waar ze op hoopte.

Tijdens haar huwelijk met Ernest Hemingway had ze dan ook vaak het gevoel dat ze in de schaduw stond van de schrijver die door velen werd beschouwd als de beste auteur van zijn generatie. Haar huwelijk met Hemingway liep net zoals Gellhorns andere twee huwelijken na enkele jaren op de klippen. Voor haar tijd was Gellhorn als vrouw te onafhankelijk en te veel een individualist om binnen het huwelijk te passen.

Briljante observaties
Bij tijd en wijlen staan er in de brieven van Gellhorn prachtige zinnen en briljante observaties over de tijd waarin zij leefde. De brieven zijn gericht zijn aan haar vele kennissen en vrienden, waaronder zich presidenten, schrijvers en andere beroemdheden bevinden. Tijdens haar leven was Gellhorn een graag geziene gast in het Witte Huis. Het is dan ook jammer dat de soms geniale invallen van de schrijfster verborgen zijn onder een grote hoeveelheid alledaagse berichten, die eigenlijk ongeschikt zijn voor publicatie.

Het effect van De ogen van miljoenen was ongetwijfeld veel groter geweest als de redacteur strengere selectiecriteria had toegepast, en passages over de hoeveelheid eieren die Gellhorn op een ochtend in 1961 at er wijselijk uit had gelaten. Nu is het boek te lang voor de gewone lezer en niet uitgebreid genoeg voor de academicus. Daarnaast maakt de spaarzame biografische informatie nauwelijks duidelijk in welke context de brieven geplaatst moeten worden, waardoor een duidelijke verhaallijn ontbreekt.