interview: Theater als noodzakelijke spiegel

8WEEKLY houdt van avontuur en volgt daarom graag de nieuwe theatermakers uit de Blind Date serie van het TIN. Iedere maand is het weer een verrassing welke nieuwe theatermaker de kans krijgt om zijn of haar werk aan een groter publiek te laten zien. In november 2008 was dat regisseur Julia Bless met de voorstelling Fewer Emergencies. Omdat wij het erg jammer vinden dat wij haar toen gemist hebben, zetten we haar nu alsnog in de schijnwerpers. Julia Bless ontwikkelde zich, onder andere via haar werk als resident director bij Joop van den Ende, tot regisseur en maakte voorstellingen bij Productiehuis d*Amor en Theatergroep Suburbia. 8WEEKLY sprak met haar over de vraag waar theater over moet gaan, over haar voorstelling Fewer Emergencies en de voordelen van Blind Date.

Julia Bless, oorspronkelijk opgeleid als actrice, haalde rond haar dertigste niet langer genoeg voldoening uit haar werk. Ze had de ambitie om zelf te gaan regisseren. Omdat ze te oud was voor de regieopleiding, besloot ze als regieassistent aan de slag te gaan en assisteerde onder andere Albert Lubbers, de huidig artistiek leider van Theatergroep Suburbia. Julia Bless: 'Toen hoorde ik op een gegeven moment over een vacature bij Joop van de Ende voor de functie van resident director, een soort huis- of tourregisseur. Ik had weinig ervaring, maar ik werd toch aangenomen. Het was een goede manier om al werkend veel over theater te leren en de kneepjes van het vak af te kijken.'

Haar eerste grote regie was de openluchttheatermusical Into the woods van Stephen Sondheim. Julia Bless: 'Ik houd erg van enkele musicalschrijvers, waaronder Sondheim. Zijn werk is complex en wil iets zeggen over het leven. Bovendien vind ik zijn stukken fenomenaal goed geschreven. Hij weet een perfecte mix tussen tekst en muziek te creëren. Sondheim wordt niet voor niks ook wel de Shakespeare onder de musicalschrijvers genoemd.'

Theater over mensen
Nu richt Julia Bless zich meer op haar eerste liefde: toneel. 'Musical is voor mij geen afgesloten hoofdstuk maar in toneelstukken vind ik over het algemeen een grotere gelaagdheid, belangrijkere thema's en een diepere psychologie. Voor mij gaat theater over mensen. Het toont ons in onze grootheid, kleinheid, wreedheid en gaat over wat ons drijft en in stand houdt. Ik vind het belangrijk om mensen een spiegel voor te houden. Die spiegel hebben we nodig om mechanismen bloot te leggen die iedere keer weer tot veel ellende leiden. We zijn er nu eenmaal nog niet in geslaagd om met z'n allen een perfecte wereld te creëren.' Julia Bless' voorstellingen zijn echter niet politiek geladen. 'Ik stel in mijn voorstellingen bijvoorbeeld niet de democratie ter discussie. Het gaat om politiek op een ander niveau. Om hoe politiek zich vertaalt in menselijk handelen. Ik sluit politieke stukken niet uit maar tot nu toe word ik het meest aantrokken tot teksten die gaan over hoe mensen in elkaar zitten.'

Fewer Emergencies is de voorstelling waaruit tot nu toe het grootste engagement spreekt. In dit drieluik reconstrueren vier personages eerst het leven van een vrouw in een mislukt huwelijk, springen dan naar een moordenaar op een lagere school en eindigen bij een naderende Apocalyps. Daarbij blijft het onduidelijk wie die vier nu precies zijn. Julia Bless vertelt: 'Ik vond dit stuk van Martin Crimp in een boekhandel in Londen en al lezende in de winkel werd ik getroffen door de onderhuidse kritiek, de angst en het ongemak dat uit de tekst spreekt. Daarnaast gebruikt Crimp een prachtig gecontroleerde taal met een moderne dramaturgie. Dat raakt me.'

Op locatie
De meeste voorstellingen van Julia Bless speelden op locatie. Dit was geen nadrukkelijke keuze, maar hing voor een groot deel samen met de gezelschappen waar ze voor werkte. 'Ik heb zowel bij Productiehuis d*Amor als bij Theatergroep Suburbia voorstellingen gemaakt en beide besteden veel aandacht aan spelen op locatie. Ondanks dat ik het niet heel bewust opzoek, houd ik erg van het op locatie spelen. Het geeft een filmische kwaliteit aan de voorstelling, doordat je beeldend kunt werken. Een locatie heeft namelijk een totaal andere sfeer dan een theater en werkt anders op een publiek. Het publiek ziet niet alleen de personages maar let op het hele landschap waar de personages onderdeel van uitmaken.'

Fewer Emergencies is volgens Julia Bless een voorbeeld van een voorstelling waarbij de locatie goed werkte. Voordat hij in de Blind Date tournee werd opgenomen speelde de voorstelling in een kantoorpand. Bless: 'De drie delen van Fewer Emergencies speelden we ieder op een andere plek op die kantoorverdieping. Daardoor konden we elke ruimte zo inrichten dat het de inhoud verstrekte. Dat zorgde voor een bijzondere dimensie. Ik merkte dat het publiek onderdeel was van het geheel. Het vraagt een grotere investering, maar het gevolg is ook dat mensen meer betrokken zijn.'

Deelname aan Blind Date
Voor de Blind Date tournee is de voorstelling geschikt gemaakt voor de theaterzaal: 'Samen met de vormgeefster heb ik nagedacht over een decor. Ik wilde een abstracte vormgeving die dezelfde inhoud had als de ruimte op locatie. Ik wil dat mensen hun eigen associatie hebben bij de ruimte, aangezien het stuk zelf ook niet eenduidig is. Het is doelbewust multi-interpretabel geschreven en dat wilde ik behouden. Crimp wil ons attenderen op het feit dat we immuun zijn geworden voor gruwelijkheden. We kijken nergens meer van op. Door zijn manier van schrijven moet het publiek actief nadenken en dingen zelf ontdekken. Dat maakt dat de boodschap veel sterker over komt.'

Julia Bless merkt dat het moeilijk is om als nieuwe maker een plek in de theaters te krijgen: 'Er is een groot aanbod en theaterprogrammeurs kiezen dan toch voor mensen die ze kennen en waar ze zeker over zijn. Voordat Fewer Emergencies in Blind Date opgenomen werd, heeft d*Amor eerst zelf geprobeerd om die voorstelling te verkopen. Veel theaterprogrammeurs vonden het interessant maar durfden het uiteindelijk toch niet aan. Het grappige is dat we nu met Blind Date in al die zalen hebben gespeeld waar we eerst niet terecht konden. Blind Date geeft een groter podium aan datgene wat je hebt gemaakt, zowel voor het publiek als voor de theaterprogrammeurs. Ze hebben nu al een keer iets van me gezien, dat praat een stuk makkelijker.'

Toekomst bij Theatergroep Suburbia
De komende vier jaar gaat Julia Bless minstens één voorstelling per jaar maken bij Theatergroep Suburbia: 'Momenteel werk ik aan De Manke van Martin McDonagh. Deze voorstelling wordt de jaarlijkse zomerproductie van Theatergroep Suburbia en gaat zes weken op landgoed de Kemphaan in Almere spelen. Ik vind De Manke een heel goed geschreven, wrede tragikomedie. Daarna ga ik de reisvoorstelling van Theatergroep Suburbia regisseren. Dit wordt Blackbird van David Harrower. Ik ben heel blij met de kansen die ik bij Theatergroep Suburbia krijg. Ik kan hier veel verschillende dingen doen en me verder ontwikkelen als regisseur.'