recensie: Effi Briest

In Duitsland is het verhaal van schrijver Theodor Fontane over de jonge heldin Effi Briest een ware klassieker, vergelijkbaar met literaire werken zoals Sense and Sensibilty. Het boek werd dan ook al vier keer eerder verfilmd, onder anderen door Rainer Werner Fassbinder. Nu is het de beurt aan regisseuse Hermine Huntgeburth. Het verhaal is opgewaardeerd met een hedendaagse feministische toon en steracteurs Julia Jentsch (Sophie Scholl) en Sebastian Koch (Das Leben der Anderen, Zwartboek) mochten komen opdraven voor de hoofdrollen.

Effi is zeventien jaar als ze wordt uitgehuwelijkt aan Geert von Instetten, een veel oudere man die in het verleden een oogje op haar moeder had. Geen romantisch en liefdevol huwelijk dus, en al snel stort de jonge Effi zich in de gespierde armen van majoor von Crampas. Een tragedie vol wraak en bedrog volgt.

Lachwekkende liefdesscènes
Het verhaal is in hapklare segmenten opgebroken en laat plichtmatig de elementen uit het boek de revue passeren. De opbouw naar de ontmoeting tussen Effi en Crampas is haastig opgebouwd, en de gebeurtenissen na hun romance worden al even haastig afgewikkeld. Waar in het boek de spanning tussen Effi en Crampas onderhuids is en enig mysterie voor de lezer herbergt, worden in de film de ontmoetingen volledig in beeld gebracht met clichématige en soms onbedoeld lachwekkende liefdesscènes. Mede daardoor mist de film kracht.

Desalniettemin is de dramatische opbouw naar de climax effectief en weet te beroeren, al is er niet echt een goede uitwerking van de personages. De beweegredenen van Instetten blijven totaal onduidelijk, en hij wordt neergezet als een egocentrische, kille man. Bij het personage Johanna, de huishoudster van Instetten, wordt gesuggereerd dat zij kwade bedoelingen heeft ten opzichte van haar jonge meesteres, maar het waarom wordt nergens onthuld. Alles bij elkaar wordt Effi geportretteerd als een slachtoffer van alles en iedereen, die in de armen van een ander gedreven wordt. Fontane had een andere benadering. Instetten is in zijn boek een sympathieke man die worstelt met zijn gevoelens, en net zo goed een slachtoffer is van het overspel van Effi.

Feministische draai
Huntgeburth heeft gekozen voor een goede afloop, om de feministische draai die zij aan het verhaal heeft gegeven te versterken. De basis van de onderdrukkende waarden van de negentiende eeuw waar Effi tegenop moet boksen is behouden en heeft prioriteit gekregen over de sympathie voor de personages, die allemaal harteloos lijken te zijn. Daardoor wordt de worsteling van meerdere personages die Fontane in zijn boek schetst met de verouderde rituelen en eerbewaking en hoe deze tegen beter weten in de maatschappij nog steeds domineerden enigszins onderuit gehaald. In plaats daarvan krijgt Effi de ruimte om zich af te zetten tegen de mensen die haar onderdrukken en verder niet na lijken te denken over de waanzin ervan. Huntgeburth is met haar poging tot een feministisch statement voorbijgegaan aan de kracht van het boek. In plaats daarvan levert zij een kostuumdrama dat vooral draait om de mooie plaatjes en een hoopvolle boodschap.