recensie: Eenmaal geslagen, nooit meer bewogen...

In de tijd dat dvd-releases als paddenstoelen uit de grond schieten, wordt steeds vaker in het archief gegraven naar materiaal dat afgestoft kan worden voor een tweede ronde in het commerciële circuit. Zo ook in het geval van Eenmaal geslagen, nooit meer bewogen... van Gerrard Verhage, bekend van De Dominee (2004) en Allerzielen (2005). Hoewel de film uit 1995 stamt, oogt deze een stuk ouder. En daar kan de upgrade naar dvd niets aan veranderen.

Eenmaal geslagen, nooit meer bewogen... is gebaseerd op de roman La Mèche van Lucy Veldhuizen-Marchal. In het Amsterdam van de jaren vijftig vormen een dominante moeder met haar naïeve zoon Charles, cynische dochter Gina en inwonende neef Jozef een beklemmend huishouden. De kille, maar stabiele balans die in het huis lijkt te heersen wordt wreed verstoord als Charles besluit te trouwen met de overbuurvrouw, een weduwe verdacht van moord op haar man, de apotheker.

Theatraal acteerwerk
De regisseur lijkt het literaire karakter van het verhaal zo goed mogelijk te hebben willen behouden. Dit vertaalt zich niet alleen in de constant opgedreunde quotes van Charles en Jozef, maar ook vooral in het theatrale acteerwerk. De statisch geschreven, literaire dialogen worden door hun houterigheid helaas niet goed naar het scherm omgezet. Deze hadden niet misstaan in een theatervoorstelling, net als het beperkte gebruik van ruimtes. Hierdoor geeft de film soms het gevoel van een op beeld vastgelegd toneelstuk. Na een half uur slaat echter de irritatie door het vervreemdende effect om naar fascinatie. De film hanteert een interessante vorm van narratie, die bijna poëtisch is. Hierbij functioneert Jozef, die op zijn kamertje een detective roman aan het schrijven is, als alwetende verteller die de personages zowel lijkt te observeren als creëren.

Het statische acteerwerk wekt dan wel fascinatie op, maar ook een totaal gebrek aan sympathie voor de personages. Ze blijven afstandelijke karikaturen die een duidelijke rol toegeschreven hebben gekregen in de onderlinge verhoudingen. Alleen dochter Gina lijkt een ontwikkeling te ondergaan. Als sfeerschets is de film echter uitstekend geslaagd. De benauwde, verstikkende dominantie van de moeder werkt door in elk detail, elke kamer in het huis, elk shot. Verhage maakt van het huis een gevangenis, waarin ieder tot elkaar veroordeeld is. Enige verlichting ligt in het absurdisme, dat als een rode draad door het verhaal loopt, en hier en daar op de ongemakkelijke lachspieren werkt.

Fysiek ongemak
Eenmaal geslagen, nooit meer bewogen... is niet voor iedereen weggelegd. De film is stug en weinig dynamisch. Toch zijn er enkele interessante facetten die de film onderscheiden. De ongeijkte manier van vertellen en het uitblijven van goedkope emotionele effecten, gecombineerd met het vangen van een tijdperk en het opwekken van fysiek ongemak bij de beklemmende verhoudingen tussen beschadigde mensen, maakt deze film zeker het kijken waard.