recensie: Renate Dorrestein - De leesclub

Het lijkt erop dat Renate Dorrestein in haar nieuwste roman De leesclub, alle eventuele kritiek voor wil zijn. Het boek opent met een afbeelding van een schietschijf en wordt vervolgd met een motto van Mark Twain waarin de lezer indringend wordt voorgehouden niet op zoek te gaan naar motief, moraal of plot. 

Net als Ruth Rendell in Het stenen oordeel, geeft Dorrestein de clou meteen prijs. Dat is echter geen bezwaar, aangezien dit niet het belangrijkste onderwerp is van de roman. Niet de ontknoping aan het eind telt, maar veel meer de weg daar naartoe. In de rechtszaak tegen zeven dames van een leesclub wordt de hele toedracht van de dood van auteur Gideon de Wit uit de doeken gedaan, maar bepaald niet als doorlopend verhaal. Er worden veel zijpaden bewandeld en Dorrestein plaatst 45 voetnoten in een verhaal van 115 pagina's. Die noten zijn reisboekachtige notities over onder andere bezienswaardigheden in Schotland, een land waar Dorrestein vaak komt en veel van weet. De zijpaden betreffen vaak de onzichtbaarheid en ongemakken van de 'rijpere' vrouw.

Cruise
De leesclubdames hebben ingetekend op een literaire cruise 'In de geest van Moby Dick' in Schotland onder leiding van auteur Gideon de Wit, die zij zeer bewonderen. Voor deze gelegenheid vonden zij een sponsor in het whiskymerk The Famous Grouse. De drank komt goed van pas als opkikker, spraakmaker en warmhouder want het regent de gehele reis naar Schotland. De alcohol blijkt uiteindelijk ook nuttig als ontsmettingsmiddel.

Wanneer zij aankomen in Schotland en aan boord van het 'cruiseschip' gaan, lijkt een goede afloop voor de dames ver weg. De kotter met Gideon als schipper en de dames als bemanning wekt niet veel vertrouwen. Het gezelschap lijdt dan ook schipbreuk. Alle opvarenden spoelen aan op een onbewoond eiland, maar Gideon is er erg slecht aan toe. Radicaal ingrijpen kan niet uitblijven, met de rechtszaak als resultaat.

Karakteristiek
De cruise en de rechtszaak vormen de achtergrond: het eigenlijke onderwerp van het boek wordt gevormd door de gesprekken die de dames onderweg voeren over lezen en literatuur. Hiervoor heeft Dorrestein naar eigen zeggen vooral gebruik gemaakt van de vragen die haar vaak gesteld worden tijdens voorleesavonden en aanverwante bijeenkomsten.

Uit diverse passages kun je ook wel opmaken dat Dorrestein geen hoge dunk heeft van recensenten. Het volgende citaat karakteriseert goed De leesclub:

Waar de kritiek destijds moeite mee had gehad, was de ogenschijnlijke wanorde van Moby Dick: de onconventionele en weinig hechte opbouw ervan, met weliswaar een kleine verhalende kern, maar een die non-stop werd onderbroken door allerhande beschouwingen en verhandelingen, vragen en theorieën die zelden werden afgerond, en dat alles opgedist op de toon van iemand die maar losjes een eind voor zich uit zit te kwekken.

Eerbetoon
De leesclub is vlot geschreven, bij tijd en wijle geestig en leest, zoals Dorrestein ook wenst, als een trein, maar alleen wanneer niet tussendoor de noten worden gelezen. Voor liefhebbers van Schotland zijn deze vast een bron van inspiratie.

Uit de toelichting aan het eind van deze roman blijkt dat De leesclub is bedoeld als eerbetoon aan alle vrouwen die het literaire bedrijf draaiend houden. Meer specifiek betreft het vrouwen van boven de vijftig, aangeduid als middelbare mutsen of, erger nog, inwisselbare middelbare mutsen. Het is te hopen dat de doelgroep dit op waarde weet te schatten.