Klassieker: Rolling Stones - Exile on Main St.

Dit stuk maakt deel uit van een reeks over klassieke albums uit de muziekgeschiedenis. Lees ook over Wish You Were Here van Pink Floyd en Superfly van Curtis Mayfield.

'Na acht jaar gewerkt te hebben ontdekte ik dat nooit iemand mijn belasting had betaald en ik inmiddels een fortuin had verdiend. Ik moest het land dus verlaten, zei 'fuck it' en vertrok, net als de rest van de band', aldus Mick Jagger in de documentaire Stones in Exile. Het eindstation werd een zelfverkozen ballingschap in Zuid-Frankrijk.  Hier werd een aanvang gemaakt met de opnamen van een nieuwe plaat, het album dat bij het uitkomen werd verguisd door critici, maar nu wordt gezien als Rolling Stones' beste werk: Exile on Main St.

Nellcôte, Keith Richards' enorme villa aan de Côte d'Azur, werd begin jaren zeventig de thuishaven van Rolling Stones. Een huis met een grandeur die zelfs de Stones niet gewend waren, gelegen aan de voet van Cap Ferrat met uitzicht op Villefranche Bay. Torenhoge plafonds, marmeren zuilen en indrukwekkende trappen. In de Tweede Wereldoorlog diende het pand als het Zuid-Franse hoofdkwartier van de Gestapo. Dertig jaar later, tijdens het verblijf van Keith Richards, zorgden dealers uit het nabijgelegen Marseille voor een constante aanvoer van drugs. Ondertussen kwamen vrienden en kennissen, zoals Gram Parsons en William S. Burroughs, langs in de villa en was het er één groot feest.

Tropical Disease
Het plan was om een album op te nemen in een studio in Nice of Cannes. Geen van de studio's voldeed aan de eisen en de band ging uiteindelijk aan de slag in villa Nellcôte. Opnemen buiten een studio was voor die tijd redelijk nieuw. Logistiek gezien was het overigens niet altijd handig. Charlie Watts had een huis 200 kilometer verderop, Bill Wyman woonde in de heuvels vlakbij Grasse en Mick Jagger was vaak bij zijn zwangere bruid Bianca in Saint Tropez. Keith Richards was vaak zo gedrogeerd dat wanneer hij een goed idee had, hij direct iedereen belde om zo snel mogelijk naar zijn optrekje te komen.

De opnamen voor Exile on Main St. vonden midden in de zomer plaats. Het was bloedheet in de villa en het album kreeg dan ook de veelzeggende werktitel Tropical Disease. Iedere ruimte had zijn eigen akoestiek en daar werd veel mee geëxperimenteerd. In de kelder van Nellcôte vond Richards naar eigen zeggen 'een paar maffe echo's'. De opnamen verplaatsten zich vervolgens naar de betegelde ruimte waar de condens letterlijk van de muren afdroop. Niet bevorderlijk voor de instrumenten, maar wel voor het geluid van de Stones. Zij wilden nadrukkelijk geen elektronische echo toevoegen.

Nachtenlange sessies
De band had genoeg materiaal om er een  driedubbelalbum van te maken, terwijl er eerder met de platenmaatschappij was afgesproken een enkel album op te nemen. Men wist er echter een dubbelaar door te drukken. Hierdoor kwamen de verschillende genres goed tot hun recht: rock-'n-roll, blues, country, soul en meer.

'Tumbling Dice' werd gebaseerd op het speelhol waarin villa Nellcôte was veranderd. Er werd gekaart en roulette gespeeld. Gokwalhalla Monte Carlo lag om de hoek. Saxofonist Bobby Keys ging er regelmatig met de gasten en bandleden naartoe.

De opnamen vonden vaak pas plaats in de avonduren en nacht. Tegen een uur of vier 's middags, als Richards wakker werd, luisterde hij de opnamen van de avond ervoor terug en probeerde iets nieuws te bedenken voor de aankomende nacht. Zo ontstond 'Happy', wachtend op de andere bandleden die van heinde en verre moesten komen. In vier uur werd het nummer opgenomen en afgerond. In feite is het geen echte Stones-track. Het waren eigenlijk Jimmy Millers drums en Bobby Keys' baritonsax, die de basis hadden gelegd. Daaroverheen dubde Richards bas en gitaar, met het idee van 'nu we er toch zijn'.

Toch gingen de opnamen niet altijd zo makkelijk als bij 'Happy'. Er was altijd de vraag: hebben we wel genoeg materiaal? Toen schrijvers Richards en Jagger er echt doorheen zaten werd de knipmethode van Bill Burroughs uitgeprobeerd. Niet in de stemming om op normale wijze een nummer te schrijven werden krantenkoppen op de grond gegooid om er een tekst uit te vormen. Het werkte: 'Casino Boogie' ontstond op deze wijze. Hierna hebben de Stones de knipmethode overigens niet meer gebruikt.

Exile on Main St. werd afgrond in Los Angeles, bij de Sunset Sound Recorders. De basis voor de plaat was gelegd en in LA werden vocalen, pianostukken en bas- en gitaarlagen toegevoegd. Sommige nummers, zoals 'Torn and Frayed' and 'Loving Cup', werden opnieuw opgenomen. Na een bezoekje van Jagger aan een nabijgelegen kerk werden er later nog gospelarrangementen aan meerdere nummer toegevoegd.

Kritisch ontvangen
Exile on Main St. is geen album dat vanaf begin af aan werd bejubeld. Zelfs frontman Jagger deed de plaat in de jaren zeventig af als een mislukking. 'Fucking mad! It's very rock & roll. But I didn't want it to be like that', vertelde Jagger erover. Inmiddels wordt de plaat als een van Rolling Stones' beste werken gezien. Het is de meest samenhangende plaat die ze hebben gemaakt. Met behoud van het typische gruizige geluid. Toch blijven de Stones een band die nummers schrijft en geen albums. Zoals Jagger ooit in een interview met Chicago Tribune verklaarde: 'Het zijn gewoon losse nummers en een album speel je nooit in de originele volgorde live'.

Toch was het Jagger die de archieven indook voor de heruitgave van Exile on Main St. Hij vond een hoop ruw werk, maar ook nummers die zó samenhangend en doordacht waren dat hij ze graag alsnog wilde uitbrengen. Voorbeeld hiervan zijn 'Plundered My Soul' en 'I'm Not Signifying'. Andere nummers waren wat losser en vroegen om wat meer editing. Hierdoor verloren ze een deel van hun authenticiteit maar weten ze toch zeker te enthousiasmeren. De achttien oorspronkelijke nummers werden uiteindelijk aangevuld met tien niet eerder uitgebrachte opnamen uit begin jaren zeventig. Het beste werk van de Stones stamt uit deze periode en is ook op de 'nieuwe' tracks zeker te horen. Waar Richards slechts één overdub deed voor 'So Divine', ging Jagger los op de andere opnamen. Hij voegde verschillende overdubs, zangpartijen, percussie en gitaren toe. De tracks van het originele Exile on Main St. werden overigens alleen geremasterd.

De rijksten der aarde die aan de Franse kust enorme jachten hadden liggen, vormden de inspiratie om het album Exile on Main St. te noemen. Main Street omdat iedere stad die wel heeft. Voor de Stones was dat destijds de Rivièra. Zijzelf waren de exiles (bannelingen). De villa, het drugsgebruik, de geur van sigaretten en sterke drank en de zompige sfeer droegen bij aan de unieke samenhang op het album. De overweldigende rock-'n-roll-sfeer spat na veertig jaar nog steeds van de plaat af.