recensie: Mode houdt van kunst: een affaire

Tussen mode en kunst vindt al lange tijd een fascinerende dialoog plaats. Illustratief voor deze wisselwerking zijn de Mondriaanjurkjes die Yves Saint Laurent in 1965 aan de modewereld presenteerde. Het Haagse Gemeentemuseum laat zien hoe kunst en mode elkaar ontmoeten.

Yves Saint Laurent en Piet Mondriaan in Gemeentemuseum Den Haag, 1966

De jurkjes zijn direct aan het begin van de tentoonstelling Mode houdt van Kunst: een affaire te bewonderen. Hoewel ze erg letterlijk laten zien welke invloed kunst kan hebben op mode, zijn de jurkjes toch een goed voorbeeld en scheppen ze hoge verwachtingen voor de verdere tentoonstelling.
Vergelijkbaar zijn de stukken uit de beroemde couturecollectie van Dior van lente 2008. Voormalig hoofdontwerper John Galliano had zich duidelijk laten inspireren door de Weense kunstenaar Gustav Klimt (1862-1918) en in het bijzonder diens schilderingen met veel goud en geometrische vormen zoals de wereldberoemde Kus. De jurken zijn versierd met patronen die overgenomen zijn van de werken van Klimt en vormen een letterlijke connectie tussen mode en kunst. Dit wordt nog eens benadrukt doordat de achtergrond waarvoor de jurken zijn geplaatst uit eenzelfde patroon bestaat. Verwarring ontstaat echter door een daadwerkelijk kunstwerk dat tegenover de jurken is te zien: een tekening waarop geen spoortje goud of geometrie te vinden is. De letterlijkheid van het behang en de kleding tegenover de tekening die hier niets mee te maken lijkt te hebben, maakt de veelzijdige wisselwerking tussen mode en kunst zichtbaar.

Japanse esthetiek versus minimalisme
De zaal, waarin de minimalistische wit geschilderde reliëfs van Jan Schoonhoven (1914-1994) gekoppeld zijn aan de mode van Japanners Rei Kawakubo, Yohji Yamamoto en Issey Miyake, is een uitspringer. Hier is de connectie veel minder letterlijk dan bij de Klimt-couture van Dior. Toch is direct duidelijk hoe de gedrapeerde, van eenvoudige stoffen gemaakte kleren zich verhouden tot de minimalistische reliëfs. Juist de zichtbare verschillen, het organische van de gedrapeerde stoffen tegenover de geometrische vormen, maken deze zaal zo interessant. Hier wordt de toeschouwer uitgedaagd zich meer te verdiepen in de tentoongestelde stukken.

Typerend voor de opwaardering van mode

Wiener Werkstätte, jasje zijde, Collectie Gemeentemuseum Den Haag

De tentoonstelling spreidt zich over de halve eerste verdieping van het Gemeentemuseum uit. Een ongekende grootte voor een tentoonstelling die hoofdzakelijk over mode gaat en iets dat tot voorheen slechts tot kleine musea beperkt is gebleven. Hierdoor draagt de tentoonstelling wel degelijk bij aan het huidige klimaat in de mode- en kunstwereld, waarin steeds meer aan de orde komt hoe dicht bij elkaar de beide disciplines wel niet liggen. Een voorbeeld is Savage Beauty, de overzichtstentoonstelling van Alexander McQueen in het Metropolitan Museum in New York (mei-augustus 2011), waarin de stukken van McQueen als autonome kunstwerken tentoongesteld werden. Ook het ontstaan van academische studies waarin alle aspecten van de mode worden uitgeplozen, indiceert de ontwikkeling dat mode verder reikt dan het domein van de commercie.

Mode houdt van Kunst: een affaire in het Gemeentemuseum Den Haag is zeker een geslaagde tentoonstelling. De omvangrijkheid van de tentoonstelling geeft aan dat mode steeds meer als kunstvorm gezien wordt in plaats van als commercieel product. De tentoonstelling had echter verder kunnen gaan. Er had gekozen kunnen worden voor meer conceptuele mode die dichter op kunst staat, maar waarbij de connectie minder letterlijk is. Door de goede stukken en heldere uitleg is de tentoonstelling hoe dan ook van kwaliteit, en dus zeker het bezoeken waard.