festival: DEEL 1 Studenten Theatre Studies bezoeken performances uit het Midden-Oosten

Het kan niemand zijn ontgaan: het Midden-Oosten is in beweging. En zijn kunstenaars bewegen mee. Het festival Dancing on the Edge toont voorstellingen van voor de opstanden en van erna; in alle voorstellingen is de turbulentie voelbaar. Dat maakt Dancing on the Edge dit jaar extra indringend. DEEL 1 | DEEL 2 | DEEL 3

Masterstudenten Theatre studies aan de Universiteit Utrecht bezochten het festival en doen daarvan verslag bij 8WEEKLY. Lees nu de recensies van Mud (twee recensies) | Quiet | Meneer Ibrahim en de bloemen van de Koran.

Mud
Yaser Khaseb
Gezien op 8 december in het Comedy Theater, Amsterdam

Moddermime
door Margit Melse

In het begin… was er klei, water en zand. Uit die ingrediënten boetseerde een beeldhouwer een levensecht figuur. Toen echter kwam de creatie uit zichzelf in beweging en weigerde zich nog langer te schikken naar de wensen van zijn maker.

Sinds zijn internationale debuut in 2007 is Yaser Khaseb een veelgeprezen theatermaker die met krachtige lichaamstaal universele verhalen in zijn voorstellingen vertolkt. Daarbij put hij uit de rijke Perzische verteltraditie van zijn moederland Iran en combineert die met verschillende disciplines van dans, mime en poppenspel.

Oersoep
Met Khasebs Mud als openingsvoorstelling zet Dancing on the Edge een hoge standaard voor de rest van het festival. Want welke andere deelnemende maker weet zijn publiek een halfuur lang ademloos te boeien? De synesthesie van licht, geluid, beweging en geur resulteert in een fysieke ervaring die een beroep doet op alle zintuigen van de toeschouwer. 

De continue beweging van Ali Asghari Ghajari, die de passievolle schepper speelt, is de motor van de energie in de voorstelling. Hoewel zijn spel soms onnatuurlijk aandoet, voelt de toeschouwer de kracht van elke stoot waarmee hij de ledematen van zijn creatie formeert. Door deze energie en de geur van klei die langzaam de zaal vult, weet Khaseb een oersoep van aarde en kracht te creëren.

Mythologie
Tegelijkertijd raakt de voorstelling hogere sferen in haar vertolking van een eeuwenoud, mythisch thema. Het ontstaan van de mens uit aarde is bekend uit veel verhalen. Zo vormt in het christelijke scheppingsverhaal God de mens uit stof en keert de mens zich vervolgens tegen zijn schepper door hem ongehoorzaam te zijn. 

Daarnaast lijkt Mud te verwijzen naar de creativiteit van de mens die nieuwe wezens in het leven roept, maar vervolgens moeite heeft die onder controle te houden. De machtswisseling tussen schepper en schepsel is voorspelbaar, maar ze opent wel een breed verhalenspectrum van bijvoorbeeld de Golem, een kleifiguur uit de Joodse mythologie en het monsterachtige wezen dat Frankenstein creëerde.

Oost en west
Hoewel Khaseb in de Perzische traditie is opgegroeid, zijn de thema's die aan zijn voorstelling ten grondslag liggen ook bekend bij het overwegend westerse publiek van Dancing on the Edge. Hij boort universele thema’s aan van de verhouding tussen de maker en zijn creatie, tussen hemel en aarde en ook de strijd tussen goed en kwaad. De kracht is dat de thematiek bekend is in zowel de westerse als in de oosterse verteltraditie. Mud toont de overeenkomsten van menselijke verhalen en daarmee ook de gelijkwaardigheid van mensen. 

Dit is een mooie ondergrond voor de toeschouwer die na deze veelbelovende openingsvoorstelling wel benieuwd moet zijn naar het werk van de andere theatermakers tijdens het festival. Maar ook los van die context geeft Mud de toeschouwer indrukwekkende theatrale beelden die nog lang op het netvlies zullen blijven staan. Ga dit kleine meesterwerk bekijken en word je ervan bewust uit welke klei jij bestaat.
Terug naar boven

Intens met modder  
Door Joyce Wasterval

De dansvoorstelling Mud is onderdeel van het festival Dancing on the Edge. Deze choreografie van Yaser Khaseb biedt een intrigerende, bijzondere, huiveringwekkende, maar vooral een intense theaterervaring. Ben je niet bang aangelegd, bezoek dan deze voorstelling en durf het moddermonster in zijn ogen te kijken.

De geur van aarde dringt direct je neusgaten binnen bij het betreden van de redelijk kleine zaal van het Comedy Theater in Amsterdam. Het podium is bezaaid met donkere aarde, een ijzeren ton staat in het midden en hier en daar ligt een klomp boetseerklei. In deze voorstelling verbeeldt de Iranese choreograaf Yaser Khaseb het verhaal van een beeldhouwer, wiens creatie tot leven komt en zich keert tegen zijn maker. 

Allesbehalve een moddergevecht
Al direct vanaf het begin wordt de spanning opgebouwd door middel van mysterieuze achtergrondmuziek en live getokkel op een elektrische gitaar. De beeldhouwer, gespeeld door Ali Asghari Ghajari, begint met het mengen van aarde, grijs zand en klei in de ton en kneedt het mengsel met zijn voeten. Wanneer hij de ton verplaatst en naar een andere plek rolt, wordt opeens een met modder beklede arm zichtbaar. 

Enige seconden later haalt de beeldhouwer daadwerkelijk een propje mens uit die ton. Deze performer, Yaser Khaseb zelf, wordt als een pop in verschillende poses gezet en ook bewerkt met aarde, water en (vanaf een afstandje) een gasbrander om de modder te drogen. Wanneer de performer bekleed is met kranten, komt hij langzaam tot leven. Wat volgt is een strijd tussen de beeldhouwer en zijn gecreëerde wezen. 

Gecontroleerde razernij
Het beeld van het moddermonster is angstaanjagend door de samenkomst van de mise-en-scène, de minimale, maar doeltreffende inzet van licht en de expressie van de performer Khaseb. Zijn lichaamsbeheersing mag als buitengewoon uitmuntend bestempeld worden; hij heeft optimale controle over zijn lichaam. De prestaties van deze performer zorgen ervoor dat het publiek de werkelijkheid die op het podium gecreëerd wordt, namelijk een monster dat kan ontstaan uit modder, gaat geloven. 

Bijzonder aan deze voorstelling is de manier waarop de intensiteit van de lichamen van de performers bij de toeschouwer binnenkomt. Door de intense visuele ervaring voel je het zand in je ogen prikken en kun je je spieren bijna voelen trillen van vermoeidheid, zoals bij Khaseb het geval is. De toeschouwer ondergaat niet alleen een visuele ervaring, maar er wordt ook een indringende zintuiglijke theaterervaring tot stand gebracht. Khaseb laat het publiek nadenken over de impact die creaties kunnen hebben, zowel in de letterlijke zin van het woord als kunst in het algemeen. Mud is een must see voor iedereen die een tintelende, uitdagende voorstelling wil zien en zich wil laten meevoeren in een wereld van mogelijkheden met modder. 

Mud is nog op 16 (Den Haag) en 17 (Rotterdam) december te zien als onderdeel van Dancing on the Edge.
Terug naar boven


Quiet
Arkadi Zaides
Gezien op 8 december in De Brakke Grond, Amsterdam

Stilte in een storm van wanhoop
Door Nienke Jansen

In Quiet van Arkadi Zaides dansen twee Arabische en twee joodse mannen (onder wie Zaides zelf) het diepgewortelde Israëlisch-Palestijns conflict. Een bijzondere combinatie van culturen op één podium, die in hun zoektocht naar stilte het publiek meeslepen in hun wanhoop.

Bij binnenkomst is enkel het golvende geluid van de zee te horen. Als het licht langzaam aan gaat, zien we vier dansers ieder in een hoek op de vloer liggen. De achterwand, een ontwerp van de graffitiartiest Klone, is beschilderd met dierlijke doodshoofden, waarachter kartonnen vogelkoppen uitsteken. Eén van de dansers komt in beweging en lijkt toenadering te zoeken tot de andere, nog liggende dansers. Het lijkt alsof zijn lichaam verkrampt, wanneer hij zich in hoekige, gespannen bewegingen richting de andere dansers beweegt, en vervolgens terugdeinst.

Op de rand van dans en werkelijkheid
Na een woeste schreeuw vervolgen de hoekige, zoekende bewegingen zich in gebaren die lijken te vragen: waarom? Er ontstaan gevechten, waarin elementen van capoeira en judo te zien zijn. De dansers houden elkaar vast, spreken op elkaar in en pakken de vogels op om op elkaar te 'pikken'. Deze vogels, symbolen van vrijheid, worden haatdragend. De dansers lijken te willen vechten en smeken voor een oplossing voor hun conflict. Af en toe lijkt er een band te ontstaan, maar angst maakt er een einde aan.

De voorstelling wordt gespeeld in het kader van festival Dancing on the Edge, een noemer die al aangeeft waar Quiet om draait: dansen op de rand. Want is dit eigenlijk wel dans? Zaides experimenteert met bewegingen die gewoonlijk niet in dans voorkomen: rauwe en zoekende bewegingen, op het snijvlak van kunst en werkelijkheid. Op dit snijvlak wordt echter geen oplossing geboden voor het conflict dat te zien is. 

Stilte
Ingebed in het werk van Zaides ligt het doel om het publiek te inspireren en uit te dagen. Dit doel bereikt hij echter niet met Quiet. De voorstelling is doordrenkt van onmacht en eindigt zonder climax of conclusie. Deze energie blijft ook achter bij het publiek, dat is afwachtend en lijkt zich neer te leggen bij de situatie, omdat iedere oplossing al onderuit is gehaald in de dans. Wat Zaides wél heeft bereikt is misschien nog belangrijker. Het besef van een schijnbaar onoplosbaar conflict is aangekomen en het publiek loopt na afloop in stilte weg. Zaides heeft gevonden wat hij zocht: 'a place where it’s quiet'.  
Terug naar boven


Meneer Ibrahim en de bloemen van de Koran
Theatergroep DNA
Regie: Erik Vos
Gezien op 9 december in Frascati, Amsterdam 

Het hokjesdenken voorbij
Door Renate van Dijk

De voorstelling Meneer Ibrahim en de bloemen van de Koran is een toneelbewerking van de roman van Eric-Emmanuel Schmitt. Dit prachtige verhaal is inmiddels een geliefde titel op de boekenlijst van middelbare scholieren.

Het boek kwam uit in 1999 en in 2003 volgde een verfilming. Nu er ook een theatervoorstelling is – van Theatergroep DNA – kan eenieder voor een eerste kennismaking met deze mooie vertelling kiezen uit zijn favoriete medium; theater, film of literatuur.

Boodschap
In het Parijs van de jaren zestig leidt de twaalfjarige Joodse Mozes (door Ibrahim Momo genoemd) een eenzaam bestaan. Zijn moeder is vlak na zijn geboorte vertrokken en zijn vader communiceert alleen met Momo door hem te commanderen. Momo kookt voor zijn vader, doet het huishouden en koopt de boodschappen bij de winkel van de islamitische meneer Ibrahim. Van zijn vader krijgt Momo te weinig geld en daarom steelt hij ook conservenblikken uit de winkel. De jongen en de winkelier raken aan de praat en er ontstaat een vriendschap die ontaardt in een vader-zoonrelatie.

Schrijnend aan dit verhaal is de boodschap die het uitdraagt. Vandaag de dag, twaalf jaar na het verschijnen van de roman, zijn religieuze bevolkingsgroepen niet dichter naar elkaar toe gegroeid, zoals het verhaal probeert te stimuleren, maar juist nog verder van elkaar af komen te staan. Wat opvalt zijn de uitspraken die zich afzetten tegen het denken in hokjes. De hoofdpersonages zijn herhaaldelijk bezig te ontkennen wat hen van buitenaf wordt opgelegd. Zo wil Mozes de bijnaam Momo in eerste instantie niet accepteren. Als zijn moeder naar hem op zoek is, ontkent Momo dat hij haar zoon is. Ibrahim geeft aan geen Arabier te zijn. Wat de voorstelling daarmee vooral duidelijk lijkt te maken is dat het hokjesdenken maakt dat mensen vooroordelen hebben en zo vriendschap in de weg staat.

Cast
Sabri Saad El Hamus zet op een ontroerende manier de wijze maar even zo goed menselijke meneer Ibrahim neer. Ook Saar Vandenberghe weet te raken in haar verscheidene rollen. Matthijs Vos, die verantwoordelijk is voor de muziek, mag niet ongenoemd blijven. Zijn muziek bepaalt in hoge mate de sfeer en is daarom een belangrijke 'speler' in deze toneelbewerking.

De 'maar' van deze voorstelling schuilt in de acteur die de rol van Momo gestalte geeft. De 21-jarige Tim Linde speelt de rol van de 12-jarige jongen. Zijn jonge leeftijd lijkt vooral tot uiting te moeten komen in slordigheid: onverzorgde kleding en een nonchalante tekstbehandeling. Veel teksten komen daarom op dezelfde vlakke manier over het voetlicht en dat maakt de jonge acteur ongeloofwaardig.

Desalniettemin is het een verrijking om kennis te maken met de geschiedenis van meneer Ibrahim en Momo, die mag worden gezien als een ode aan vriendschap. De voorstelling is daarom, in het bijzonder voor mensen die dit werk van Schmitt nog niet kennen, zeker een aanrader.

Meneer Ibrahim en de bloemen van de Koran is t/m 29 februari 2012 te zien in diverse theaters in Nederland.
Terug naar boven